حد بهره‌برداري مجاز 5 گونه كليدي مرتعي (مطالعه موردي: مراتع ييلاقي زاغه لرستان)

سابقه و هدف: گونه‌هاي مرتعي حساسيت متفاوتي نسبت به چراي دام دارند. اين تاثير گاه با كمك شرايط اقليمي بسيار مهمتر مي‌شود، اگر جمعيت و شدت چراي دام در هر اكوسيستم متناسب با ظرفيت چرايي و حد مجاز بهره‌برداري باشد، حفظ گونه‌هاي مرغوب مرتعي و خوشخوراك و تركيب گياهي و همچنين دوام توليد در اكوسيستم مرتعي تضمين مي‌گردد. بنابراين آگاهي از ميزان توليد و حدمجاز برداشت يكي ار اساسي‌ترين اطلاعات پايه‌اي در مديريت اين زيست‌بوم‌ها به‌شمار مي‌رود. اين مقاله با هدف تعيين حد بهره برداري مجاز 5 گونه كليدي مراتع ييلاقي استان لرستان نگارش گرديد. مواد و روش‌ها: براي تعييين حد بهره‌برداري مجاز گونه تعداد 50 پايه متوسط ويكسان از گونه‌هايAstragalus curvirostris  Bromus tomentellus ، Festuca ovina، Onobrychis melanotricha، Picris strigosaانتخاب شد. اين پروژه به‌مدت 5 سال (90-1385) انجام گرديد. به اين صورت كه پايه‌هاي شماره 1 تا 10 بدون برداشت يا تيمار شاهد، پايه‌هاي شماره 11 تا 20 تيمار 25درصد، پايه‌هاي شماره 21 تا 30 تيمار 50درصد، و پايه‌هاي شماره 31 تا 40 تيمار 75درصد اعمال گرديد. علاوه بر آن تعداد 10 پايه متجانس ديگر انتخاب شده و پس از تكميل رشد به‌عنوان شاهد سالانه قطع و با استفاده از ترازوي الكتريكي با دقت 0.01 گرم وزن شدند. با جمع كردن علوفه حاصل از ماه‌هاي برداشت با باقيمانده توليد در پايان فصل رويش مقدار كل علوفه توليد شده هر پايه براي هر سال مشخص شد. همزمان با اعمال تيمار‌ها، ويژگي‌هاي ديگري نيز مانند بنيه و شادابي، مرگ و ارتفاع گياه مورد اندازه‌گيري و ارزيابي قرار گرفتند. اين آمار در سطح 40 هكتار قرق محصور و موجود برداشت گرديد. پس از تكميل آماربرداري با استفاده از نرم‌افزار تخصصي MSTAT- C داده‌ها تجزيه و تحليل شدند. نتايج: نتايج نشان داد توليد گونه O. melanotricha تحت اثر چراي 25درصد رشد مجدد بيشتري دارد ولي برداشت‌هاي50 و 75درصد باعث تحليل و مرگ پايه‌ها مي‌شود. در گونهB. tomentellus  برداشت هاي 25، 50 و 75 درصد باعث افزايش توليد گياه بروموس در مقايسه با قرق مي‌شود. در بررسي اثر اجراي تيمارهاي مختلف برداشت بر توليد، گونهF. ovina  نسبت به برداشت اندام‌هاي هوايي مقاومت بيشتري دارد. نسبت به ساير گونه‌ها از خود نشان داده است ولي با مقايسه ميانگين‌هاي توليد ساليانه توليد در پايه‌هاي شاهد و تيمار برداشت 75درصد نسبت به تيمارهاي برداشت 25 و 50درصد در طبقه بالاتر قرار دارد. گونه A. curvirostris نسبت به چراي سنگين حساس است و ادامه چراي سنگين باعث عدم تكميل رشد كامل آن در سالهاي آتي مي‌شود كه نشان مي‌دهد اين‌گونه نبايد بيش از 50درصد مورد چرا قرار گيرد ولي در چراي سبك يا 25درصد بهترين نتيجه را خواهيم داشت. مشخص گرديد كه، گونه P. strigosa نسبت به تيمارهاي چرايي در مراحل گلدهي و پس از آن حساسيت چنداني ندارد اما به چراي اول فصل بسيار حساس است. اگر برگچه‌هاي اوليه بطور كامل حذف شوند گياه در همان مرحله از بين خواهد رفت. نتيجه‌گيري: در بررسي اثر متقابل گونه، زمان و درصد برداشت، به‌طور خلاصه حد مجاز برداشت گونه‌‌ها را مي‌توان چنين بيان نمود. گونهF. ovina  مقاومترين گونه نسبت به برداشت اندام‌هاي هوايي و تا 75درصد مقاوم است. گونه O. melanotricha 25درصد، گونه A. curvirostris  25 تا 50درصد، گونه B. tomentellus  50درصد و گونه P. strigosa 25 تا 50درصد را مي‌توانند تحمل نمايند.‌ البته رعايت فصل چرا بسيار اهميت دارد.