بررسي تاثير ساختار شكل در شناخت الگوي هندسي ميدان نقش‌جهان و بناهاي پيراموني آن از ديدگاه صاحب‌نظران مكتب شكل‌گرايي

فرايند ساختار شكل و درك پيام به‌وسيله مخاطب از ارزش بسياري برخوردار است. به شكلي كه عناصر مختلف بصري همچون نقطه، خط، سطح و حجم مي‌توانند در شناسايي اين فرايند، از يك‌سو در ارتباط با انسان و مسئله نياز او در معماري تبيين شده، و از سوي دگر در برخي از آرا در نسبت با خود اثر معماري، مجموعه نيروهاي حادث از فرايند شكلي موجود در بنا را از طريق درك روند هندسي تعريف نمايند. لذا ارتباط اين فرايند با اصلي چون «هندسه» گره خورده و در عين مركب بودن، يكپارچگي فضا را به‌عنوان يك تركيب خالق ميسر مي‌سازد. در فضاي قانونمند هندسه است كه براي تجزيه اشكال پيچيده به يك شكل‌ ساده، مي‌توان به ساختار نظام‌هاي توليدكننده برپايه مجموعه‌اي از قاعده‌هاي شكلي كه به زايش طرح منجر مي‌شوند؛ دست‌يافت. چنانچه در ميدان نقش جهان اصفهان نيز كه يكي از شاهكارهاي معماري ايراني-اسلامي است؛ الگوهاي زاييده شده از فرايند شكلي خود را در تواريخ و ادوار مختلف نشان داده‌اند؛ تاجايي كه برمبناي روش تفسيري- تاريخي در قالب شكل‌گيري كليت ميدان و با بهره از سفرنامه‌ها و كتب تاريخي و پس از استنتاج اوليه صورت گرفته و در امتداد آن با بهره از تحليل هندسي ميدان و تبديل اين استدلال به نوع توصيفي، بتوان با توجه به روند شكل گيري ميدان وارد فاز استدلال قياسي شده كه در اين راستا همسو با نظريه شكل‌گرايان، ازجمله دوراند1، كراير2، هردگ3، و... كه به‌عطف روند شكل در جهت تركيبشان بر مبناي اصولي چون ادغام، همپوشاني، زاويه‌اي، و چرخشي سعي در تدوين اصولي جامع براي تركيب اشكال در جهت تكامل تدريجي شان داشته‌اند و هردگ اين همپوشاني را وارد طبقات اجتماعي از فرد تا روحانيت مي‌كند كه به نوبه خود حلقه اتصالي ميان شكل و نحوه نگرش اقشار مختلف به آن مي‌باشد. در اين پژوهش نيز سعي شده بابهره از طبقاتي چون فرد، جامعه، و حاكميت و با كمك ابزار بصري چون نقطه تا حجم كه در ادوار گوناگون در اين ميدان مورد تحليل واقع‌شده و سپس با تشخيص الگوي هندسي ميان آنها و اشتراك‌گذاري با نظام حركت لايه‌ هاي هركدام از اقشار برمبناي تركيب شكل مجموعه و با پاسخ به فرضيه‌اي چون «گمان مي‌رود ميدان نقش جهان در ادور مختلف به‌دليل همپوشاني الگوي هندسي ميدان با نظام فرايند شكلي لايه هاي اقشارگوناگون اعم از فرد تا حاكميت تكامل يافته است»؛ بتوان به درك صحيح تقدم و تاخر از منظر تاثير اصول اقتصادي، سياسي، و اجتماعي به‌شكل صرف در روند شكل گيري ميدان از منظر نيازهاي اقشار يادشده دست يافت؛ تا بتوان الگوي هندسي مجموعه را در ارتباط با نظام فرايند شكلي لايه هاي اين اقشار در جهت تفهيم روند شكل گيري ميدان در ادوار مختلف اثبات نمود.