بررسي تطبيقي قرارگاه‌هاي رفتاري در بازار سنتي و مركز خريد ديپلمات بروجرد مبتني بر تحليل پيكره‌بندي فضايي

طبق نظر غالب در مطالعات معماري و شهرسازي، بازار به‌عنوان ستون فقراتِ ساختار فضايي و اجتماعي شهرهاي ايران توصيف مي‌شود. بااين‌حال مطالعات مختلف در مورد فضاهاي عمومي به‌ويژه در مورد مراكز تجاري در ايران مبين اين نكته هستند كه علي‌رغم رشد كمي اين ساختمان‌ها، در حوزه كيفي دچار ضعف‌هاي جدي هستند. به‌صورتي كه موجب تنزل مؤلفه‌هاي كيفي و عدم موفقيت بسياري از فضاهاي طراحي شده در دوران معاصر ديده شده است. با شناخت اين مسئله و كمبود مطالعات رفتاري-فضايي در بازارها و مراكز تجاري در اين مقاله سعي شده است تا نسبت ميان كيفيت محيط در ابعاد مختلف از جمله فضايي با فعاليت‌هاي جاري در بازارهاي سنتي و مراكز تجاري جديد مطالعه شود. چرا كه به نظر مي‌رسد بين نوع فعاليت‌هاي جاري و موفقيت قرارگاه رفتاري ارتباطات معناداري وجود دارد. روش پژوهش آميخته و مبتني بر مشاهده طيف فعاليت‌هاي جاري، تحليل پيكره‌بندي فضايي و پرسشگري از كاربران فضاست. محدوده مطالعه شامل بازار سنتي بروجرد و مركز خريد ديپلمات به‌عنوان دو الگوي معماري انتخاب شده است. بدين منظور دو قرارگاه رفتاري در بازار سنتي و يك قرارگاه در ديپلمات‌سنتر مورد مطالعه قرار گرفتند. متغيرهاي تحليل چيدمان فضايي شامل «هم‌پيوندي»، «عمق» و «ميزان» اتصال بوده است. فعاليت‌هاي جاري بر اساس نظريه «يان گل» ذيل سه گروه «اجباري»، «اختياري»، و «اجتماعي» تفكيك شده است و كيفيت محيط نيز به چهار دسته «عيني- ساختاري»، «عيني- عملكردي»، «عيني- محيطي»، «ذهني- فضايي»، «ذهني- معنايي» تقسيم شده است. آزمون فرضيات با استفاده از روش تحليل همبستگي در نرم‌افزار SPSS.23 صورت گرفته است. نتيجه شد كه قرارگاه‌هاي رفتاري مورد مطالعه به دليل كيفيت كالبدي بالا، امكان بروز فعاليت‌هاي انتخابي را كه بيش از ساير فعاليت‌ها به شرايط فيزيكي و كالبدي محيط وابسته هستند؛ ميسر مي‌كند. همچنين ميان فعاليت اختياري و همپيوندي رابطه معناداري مثبت در قرارگاه‌هاي رفتاري مورد مطالعه برقرار  است.