اثربخشي برنامه توان‌بخشي شناختي باران بر كاركردهاي اجرايي كودكان مبتلا به اوتيسم با عملكرد بالا

مقدمه و اهداف اوتيسم يك وضعيت ناتوان‌ساز بالاي رشد عصبي است كه خصوصيات رفتاري را پوشش مي‌دهد و ريشه در مراحل عصب‌‌شناختي و به‌طور ويژه كاركردهاي اجرايي دارد. در پژوهش‌‌هاي متعددي ‌به نواحي مغزي درگير شامل لوب پيشاني، سيستم ليمبيك، عقده‌‌هاي قاعده‌اي، لوب آهيانه و مخچه اشاره شده‌ كه قشر پيشاني و ارتباطات آن با نواحي مغزي استرياتال و آهيانه در طيف گسترده‌اي از عملكردهاي شناختي مغز به نام كاركردهاي اجرايي درگير است. هدف از مطالعه حاضر، بررسي اثربخشي برنامه توان‌بخشي شناختي باران بر كاركردهاي اجرايي (‌حافظه فعال، توجه پايدار و انعطاف‌پذيري شناختي) كودكان مبتلا به اوتيسم با عملكرد بالا بود.مواد و روش‌ها اين مطالعه از نوع طرح تك‌آزمودني با اندازه‌گيري مكرر بود. در اين نوع طرح، رابطه‌ بين متغير مستقل و متغير وابسته بنا بر اندازه‌گيري‌هاي مكرر رفتار آزمودني قبل و بعد از ارائه متغير مستقل بررسي مي‌شود. جامعه اين پژوهش را كودكان مبتلا به اختلال طيف اوتيسم با عملكرد بالا كه در سال تحصيلي 1395 تا 1396 به كلينيك باران در شهر تهران مراجعه كرده بودند، شامل مي‌شد. نمونه‌ها‌ در پژوهش حاضر براساس نمونه‌گيري از‌طريق جامعه دردسترس انتخاب شدند كه 3 كودك پسر مبتلا به اوتيسم با عملكرد بالاي 8 تا 11 سال در مقطع ابتدايي هستند. ارزيابي‌ها براي كودكان در 5 مرحله انجام شد. مرحله اول ارزيابي 2 هفته پيش از شروع درمان بود. مرحله دوم 2 روز قبل از شروع درمان انجام شد. مرحله سوم بعد از 5 جلسه آزمايش درماني بود كه به‌صورت جلسه 1 ساعته برگزار مي‌شد. مرحله چهارم بعد از 10 جلسه درمان 1 ساعته و در‌نهايت، مرحله‌ پيگيري به فاصله‌ 4 هفته بعد از پايان درمان انجام شد. براي ارزيابي حافظه‌ فعال از آزمون فراخناي عدد، كلمه و ناكلمه، براي ارزيابي توجه پايدار از آزمون ثبت توجه و براي ارزيابي انعطاف‌پذيري شناختي از قسمت الف و ب آزمون رديابي رنگي كودكان استفاده شد. بعد از گردآوري و تحليل داده‌ها از روش تحليل بصري نمودار و اندازه اثر به‌كار برده شد.يافته‌ها يافته‌هاي حاصل از تفسير نمودارها در اين مطالعه نشان مي‌دهد عملكرد آزمودني‌ها در آزمون‌هاي فراخناي عدد، كلمه و ناكلمه، ثبت توجه و قسمت الف و ب آزمون رديابي رنگي كودكان پس از آزمايش بهبود يافته ‌است. همچنين اندازه اثر نشان داد برنامه توان‌بخشي شناختي مبتني بر حركات تعادلي بركاركردهاي اجرايي (حافظه‌ فعال، توجه پايدار و انعطاف‌پذيري شناختي) كودكان مبتلا به اوتيسم با عملكرد بالا مؤثر بوده ‌است. نتيجه‌گيري نتايج پژوهش نشان مي‌دهد توان‌بخشي شناختي مبتني بر حركات تعادلي مي‌تواند باعث بهبود حافظه‌ فعال، توجه پايدار و انعطاف‌پذيري شناختي كودكان مبتلا به اوتيسم شود.