بازشناسي تحولات شيوۀ مواجهه با باغ‌هاي درون‌شهري از منظر آسيب‌شناسي تخريب (موردپژوهي: شهر تهران، سال‌هاي 1357 تا 1398 خورشيدي)

در سال‌هاي اخير در كلان‌شهر تهران، يكي از مسائل چالش‌برانگيز در حوزۀ معماري و شهرسازي، شيوۀ مواجهه با باغ‌هاي درون‌شهري بوده است. در دورۀ حاضر، در كلان‌شهر تهران با وسعت حدود هفت‌صد كيلومترمربع، باغ‌هايي پراكنده در برخي مناطق شهري باقي‌مانده است كه شيوۀ مواجهه با آن‌ها در ضوابط، مقررات و طرح و برنامه‌هاي توسعۀ شهري معين شده است. اين پژوهش پس از بررسي ادبيات و پيشينۀ موضوع، به بررسي تحولات باغ‌هاي تهران، دسته‌بندي آن‌ها براساس معيارهاي مختلف، منفعت ناشي از باغ و گروه‌هاي ذينفع مي‌پردازد و نيز از منظر منفعت باغ‌هاي تهران، سه دورۀ متفاوت را در شيوۀ مواجهه با باغ‌ها متمايز مي‌كند. اين پژوهش، با محورقراردادن مداخلات معمارانه و شهرسازانه، در جستجوي راهبردها و در ذيل آن، راهكارهاي يكپارچه، ميان ذينفعان متنوع و متكثر است، به‌گونه‌اي كه اين راهبردها و راهكارها، تضمين‌كنندۀ حفاظت از ارزش باغ‌هاي شهر تهران باشد. منظور از مداخلۀ معمارانه و شهرسازانه، مداخلاتي از نوع وضع ضوابط و مقررات احداث بنا، نحوۀ استفاده از قطعات زمين، برنامۀ كاربري و مسائلي از اين قبيل است. اين پژوهش به لحاظ «ماهيت» پژوهش، از گونۀ پژوهش‏هاي «كيفي» از نوع «توسعه‌اي يا كاربردي» است. پژوهش با دو نمونه مواجه بود: خبرگان و ذينفعان. انتخاب خبرگان از نوع هدفمند، غيرتصادفي و از گونه گلوله‌برفي بوده است. مقصود از ذينفعانِ مرتبط با منفعت خصوصي در باغ‌هاي تهران، دو گروه اصلي مالكين و سرمايه‌گذاران، مقصود از ذينفعانِ مرتبط با منفعت عمومي، در حالت كلي عموم شهروندان و كليت شهر است. اين پژوهش همچنين تضادهاي ميان منفعت خصوصي و منفعت عمومي را از منظر سويه‌هاي مختلف حقوقي، مديريتي، اقتصادي، فني، فرهنگي و اجتماعي بررسي مي‌كند. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه بيشترين تضاد ميان عموم شهروندان با گروه‌هاي ديگر ذينفع در عوامل اقتصادي و مديريتي بوده است، درحالي‌كه بيشترين تضاد ميان گروه‌هاي ذينفع خصوصي با هم در عوامل فرهنگي و اجتماعي بوده است و تضاد منافع در عوامل اقتصادي ندارند.