تغييرات زماني جزاير حرارتي شهري و ارتباط آن با آلودگي هوا با سنجش از دور در شهر كرمان

دماي سطح زمين يكي از پارامترهاي كليدي در مطالعات شهرها مي‌باشد. آلودگي هوا نيز يكي از علل ايجاد جزيره حرارتي شهر است كه در شهرهاي بزرگ به دليل تراكم بالاي جمعيت و به دنبال آن افزايش تعداد روزهاي آلوده، رخداد آن در سال‌هاي اخير رو به افزايش بوده است. هدف اين پژوهش، بررسي تغييرات زماني جزايرحرارتي شهري و ارتباط آن با آلودگي هوا در شهر كرمان مي‌باشد. جهت تعيين جزيره حرارتي شهركرمان درفصول تابستان و زمستان، از تصاوير TM ماهواره‌ لندست پنج و OLI/TIRS لندست هشت در دوره زماني 16 ساله(2022-2007) استفاده شد. همچنين براي بررسي تغييرات دمايي، از اطلاعات دمايي ايستگاه كرمان و براي بررسي آلودگي هوا ازداده‌هاي ايستگاه سنجش آلودگي هواي شهركرمان استفاده شد. اگرچه تعداد روزهاي آلوده زياد بود، ولي با توجه به محدوديت گذر ماهواره بادوره 16روزه از شهركرمان، محدود بودن تعداد روزهاي با شدت آلودگي بالا در كرمان و عدم انطباق روزهاي آلوده با زمان گذر ماهواره، در نهايت طي دوره آماري 16ساله، تصاوير فصلي پنج سال انتخاب و مورد استفاده قرار گرفت. پس از تصحيحات لازم، نقشه هاي‌ دماي سطح زمين و پوشش گياهي در محيط نرم افزاري ArcGIS ترسيم شد. روند دما نيز با آزمون آماري من‌-كندال مورد بررسي قرارگرفت. نتايج نشان داد كه در فصل تابستان و زمستان ميزان دماي‌سطح زمين داراي روند صعودي بوده است اما جزيره حرارتي فقط در فصل تابستان رخ داده است. به‌طوري كه در تابستان سال 2009 تراكم دماي خيلي گرم كمتر از 30 درصد بوده است اما با گذشت زمان و در سال 2022 در فصل تابستان بيش از 60 درصد منطقه شهري داراي دماي خيلي گرم بوده است. همچنين قسمت‌هايي از غرب به‌سمت جنوب شهر به‌دليل وجود زمين‌هاي باير و همچنين به‌دليل عدم بهره‌مندي از سازوكارهاي خنك‌كنندگي تبخير و تعرق، دارا بودن ظرفيت بالاي جذب گرما در كنار ظرفيت هدايتي پايين، هسته‌ي اصلي جزاير حرارتي را تشكيل‌ داده‌اند. آزمون آماري من-كندال نيز حاكي از روند صعودي دما به خصوص در سال هاي اخير است ميزان اين افزايش دما در يك دوره 25 ساله حدود 1.5 درجه سانتي گراد بوده‌است. همچنين روابط همبستگي بين دماي‌سطح زمين با آلاينده هاي هوا در سطح معناداري 0.01 تاييد شد كه در تابستان ضرايب همبستگي مذكور قوي تر و آلودگي نيز افزايش يافته است.