كاركرد جعليات و اسرائيليات در تفاسير واعظانه با رويكرد تطبيقي در فريقين

يكي از منابع مهم تفسير قرآن كريم، رواياتي است كه مفسران در تفاسير روايي و حتّي گونههاي ديگر تفسيري از آن‌ها بهره جستهاند. روايات موجود در انواع تفاسير فريقين، بعضاً آميخته با روايات ضعيف، جعلي و اسرائيلياند كه به‌نوبه‌خود، مورد توجه و تحقيق تفسيرپژوهان قرار گرفتهاند. صرف وجود روايات ضعيف در تفاسير، موجب تضعيف تفاسير نيست؛ چهاين‌كه مفسران راهكارهايي جهت تقويت احاديث ضعيف در اختيار دارند؛ ليكن تفسير آيات با استناد به روايات جعلي و آن دسته از اسرائيلياتي كه مخالف با عقل و شرع است جايز نيست و مورد اعتنا قرار نميگيرد. يكي از گونههاي تفسيري كه از جعليات و اسرائيليات بهرهاي فراوان برده، با عنوان «تفسير واعظانه» شناخته ميشود كه خود، در تفسيرپژوهي مغفول و ناشناخته مانده است. كاركرد جعليات و اسرائيليات در تفاسير واعظانه با گونههاي ديگر تفسيري تفاوتهايي دارد كه شناخت آن تفاوتها با رويكردي تطبيقي در تفاسير فريقين، در خور تحقيق بوده ليكن تا كنون از نگاه محققان، پوشيده مانده است. ازاين‌رو، پژوهش حاضر، با روشي توصيفي-تحليلي به واكاوي كاركرد جعليات و اسرائيليات در تفاسير واعظانه پرداخته و با روشي تطبيقي، تفاسير واعظانه فريقين را در كاربست اين روايات مقايسه كرده است. يافتههاي تحقيق پيش رو حاكي از آن است كه مفسران تفاسير واعظانه فريقين، در راستاي جذب حداكثري مخاطبان و ايراد پند و اندرز به ايشان، از جعليات و اسرائيليات استفاده كردهاند؛ هرچند به دلايلي همچون كتابت حديث پس از رسول خدا، بهرهبرداري از مواهب اهلبيت، عقلگرايي و تخطئه اسرائيليات، سهم تفاسير واعظانه شيعي از چنين رواياتي، نسبت به آثار مشابه در جهان اهلسنت، كمتر است.