پايش زماني رسوبات بادي و بعضي از عناصر سنگين در رسوبات معلق شهرستان طبس

ذرات گردوغبار يكي از راه‌هاي بسيار مهم ورود عناصر سنگين به خاك مي‌باشند. رسوبات دانه ريز نقش مهمي در انتقال آلودگي هوا به دليل وجود فلزات سنگين و آفت كش‌ها را دارا مي‌باشند.به دليل خشكي و وجود بادهاي فرساينده در شهر طبس و زياد بودن شدت فرسايش بادي در اين منطقه، حجم زيادي از رسوبات بادي همراه با اين بادهاي فرساينده وارد اين شهر مي شوند. بنابراين فلزات سنگين از طريق ذرات گرد وغبار در هوا به صورت معلق در آمده و همراه با باد به مناطق مسكوني و شهري منتقل شده و سبب به وجود آمدن خطراتي براي سلامتي انسان شوند. با توجه به اطلاعاتي كه از گذشته در مورد جهت طوفان ها و بادهاي فرساينده وجود داشت سه تله رسوب گير در هر يك از مبادي ورودي شهرستان طبس (در جهت هاي شمال، شمال غرب، شمال شرق، غرب و جنوب غرب) نصب شد. علاوه بر اين يك تله رسوب گير هم در مركز اين شهرستان تعبيه و مقدار رسوبات معلق در ماهاي مختلف سال جمع آوري شد. تا ميزان گرد و غبار وارد شده به شهرستان از بهمن سال 1399 تا دي ماه 1400 اندازه گيري شود. در رسوبات بادي، غلظت بعضي از فلزات سنگين مختلف شامل منگنز، آهن، مس و روي پس از عصاره گيري با محلول تيزاب سلطاني (اسيد نيتريك و اسيد كلريدريك به نسبت 3 به 1)  توسط دستگاه جذب اندازه گيري شد. بر اساس نتايج به دست آمده بيشترين و كمترين مقدار رسوبات بادي به ترتيب از جهت شمال شرق و جنوب غرب به ميزان 85/56 و 29/30 گرم بر متر مربع در ماه وارد شهر طبس شده است. با مقايسه گلباد و مقدار رسوبات بادي، مي توان گفت تطابق نسبي بين رسوبات بادي با گلباد اين شهرستان وجود دارد. تغييرات ماهانه دبي رسوبات نيز نشان داد كه بيشترين مقدار رسوبات بادي در شهريور 1400 از جهت شمال غرب (125 گرم بر متر مربع در ماه) وارد شهر طبس شده است. به طور كلي مقدار عناصر سنگين وارد شده به شهر طبس از طريق رسوبات معلق به صورت Fe Mn Zn Cu بود. مجموع منگنز وارد شده به شهر طبس (7528 ميلي گرم بر كيلوگرم در سال) در جهت غرب بيشترين مقدار است. تغييرات زماني عنصر منگنز نشان داد، در بازه زماني فروردين تا خرداد 1400 به طور قابل توجهي بيشتر از ساير ماه هاي سال است. مجموع آهن وارد شده به شهر طبس در مدت يك سال در جهت شمال غرب بيشترين مقدار است. تغييرات زماني غلظت عناصر سنگين نشان داد كه بيشترين مقدار اين عناصر در رسوبات بادي در فرودين 1400 در جهت غرب (براي آهن) و شمال غرب (براي منگنز) مشاهده شد. همچنين بيشترين مقدار مس (92/5 ميلي گرم بر كيلوگرم) و روي (6606 ميلي گرم بر كيلوگرم) در رسوبات بادي نيز در جهت هاي شمال شرقي و جنوب غربي در فرودين 1400 ديده شد. با توجه به گلباد سالانه شهر طبس، سرعت وزش باد در محدوده شمال غرب تا شمال شرق بسيار شديد است كه با وزش باد و فرسايش بادي و احتمالا به دليل سازندهاي زمين شناسي و فعاليت هاي انساني مثل معدن زغال سنگ در منطقه، عناصري مثل آهن، منگنز، مس و روي از طريق رسوبات بادي وارد شهر طبس شده اند.