اثر زمان و چرخه‌هاي تر و خشك شدن بر ماندگاري خاكپوش در خاك براي كنترل فرسايش بادي

خاكپوش با ايجاد پوششي بر سطح خاك مي تواند مقاومت سطحي خاك را در برابر جريان فرساينده ي باد افزايش دهد. هدف اين مطالعه بررسي كارايي خاكپوش هاي معدني (نانورس مونت موريلونايت)، شيميايي (پليمر پلي وينيل استات) و زيستي (زغال زيستي و هيدروژل سلولز) در زمان هاي مختلف براي اصلاح برخي خصوصيات فيزيكي و مكانيكي خاك و كنترل فرسايش بادي بود. همچنين دوام و پايداري اين خاكپوش ها در زمان هاي مختلف با چهار چرخه تر و خشك شدن بررسي شد. آزمايش فاكتوريل به صورت طرح كاملاً تصادفي در سه تكرار اجرا شد. فاكتورها شامل (1) نوع خاكپوش شامل چهار سطح: نانورس مونت موريلونايت، پليمر پلي وينيل استات، زغال زيستي و هيدروژل سلولز كاه گندم، (2) غلظت خاكپوش شامل نانورس مونت موريلونايت: 0، 16 و 32 ، پليمر پلي وينيل استات: 0، 8 و 16 و زغال زيستي و هيدروژل سلولز: 0، 65 و 200 گرم بر متر مربع و (3) زمان شامل 21، 42، 63 و 126روز بودند. خاك مورد مطالعه از كانون گرد و غبار جنوب شرق اهواز نمونه برداري شد. سيني هاي تونل باد با ابعاد 5×30×50 (سانتي متر) با خاك پر شدند. خاكپوش نانورس و پليمر پلي وينيل استات روي سيني ها به صورت يكنواخت اسپري شد. خاكپوش زغال زيستي و هيدروژل سلولز كاه گندم ابتدا با خاك مخلوط شد سپس با اسپري نمودن آب روي سطح خاك رطوبت در حد 75 درصد ظرفيت زراعي ثابت نگهداشته شد. پس از گذشت مدت زمان مورد نظر ويژگي هاي خاك اندازه گيري شد و سيني ها در تونل با سرعت باد 20 متر بر ثانيه (در ارتفاع 15 سانتي متري سطح نمونه) به مدت 5 دقيقه قرار داده شدند. مقدار فرسايش خاك به روش وزني تعيين شد. سپس در هر زمان بهترين تيمار از هر خاكپوش (از نظر كاهش فرسايش بادي)، انتخاب شده و تحت چرخه تر و خشك شدن (چهار چرخه) قرار گرفت. نتايج نشان داد در خاك هاي اصلاح شده با زغال زيستي و هيدروژل سلولز با گذشت زمان مقدار فرسايش خاك كاهش يافت اما در خاكپوش نانورس مونت موريلونايت و پليمر پلي وينيل استات با گذشت زمان مقدار آن افزايش يافت. مقدار فرسايش در خاك تيمار شده با هيدروژل سلولز 99/3 درصد كاهش يافت. بيشترين مقدار مقاومت فروروي و برشي خاك در خاكپوش هيدروژل سلولز در زمان چهارم مشاهده شد كه به ترتيب برابر با 1038 و 123 كيلوپاسكال بدست آمد. با گذشت زمان پايداري خاكدانه ها در حضور هيدروژل سلولز و زغال زيستي افزايش و در پليمر پلي وينيل استات و نانورس مونت موريلونايت كاهش يافت. بين پايداري و بعد فركتال خاكدانه ها رابطه منفي مشاهده شد. مقدار فرسايش خاك در زمان چهارم در خاك هاي اصلاح شده با هيدروژل سلولز، زغال زيستي، پليمر پلي وينيل استات و نانو رس مونت موريلونايت به ترتيب 99، 71، 84 و 85 درصد و بعد از چهار چرخه تر و خشك شدن، به ترتيب 98، 64، 76 و 81 درصد نسبت به خاك شاهد كاهش يافت. با توجه به نتايج اين پژوهش هيدروژل سلولز به عنوان يك پليمر زيستي و سازگار با محيط زيست، خاكپوشي مناسب براي كنترل فرسايش بادي است.