رابطه بين شيب دامنه و سنگ بستر با برخي از ويژگي‌هاي خاك

ماده ‌مادري و توپوگرافي از ويژگي‌هاي مهم وتاثيرگذار بر كيفيت خاك در هر منطقه مي‌باشند. خاك‌هاي حاصل از جنس سنگ‌هاي مختلف داراي خصوصيات مختلفي هستند كه اين تفاوت‌ها در كيفيت خاك و فرسايش‌پذيري آن تأثير مستقيم دارد. هدف از اين پژوهش بررسي رابطه بين درصد شيب و جنس سنگ با برخي از خصوصيات فيزيكي و شيميايي خاك از قبيل درصد ماده آلي، درصد كربنات كلسيم، بافت خاك، مقاومت فروروي خاك، چسبندگي خاك، هدايت اشباع، ميانگين وزني قطر خاكدانه‌ها، تعداد موثر قطره و سله سطحي در هفت جنس سنگ گرانيت، آهك پالئوژن، آهك ژوراسيك، افيوليت، شيل، مارن و ماسه سنگ در استان خراسان رضوي مي‌باشد. نمونه‌هاي خاك از عمق 20-0 سانتي‌متري و از سه كلاس شيب كمتر از 10 درصد، 25-10 درصد و بيشتر از 25 درصد با سه تكرار در هر شيب برداشت شد.‌ نتايج نشان داد تمام متغيرهاي مورد بررسي در جنس سنگ‌هاي مختلف داراي ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداري ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ p 0/001 . ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺳﻠﻪ ﺳﻄﺤﯽ در ﺷﯿﺐﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ داراي ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداري ﻧﻤﯽﺑﺎﺷﺪ sig=0/142،p 0/05 . ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي درﺻﺪ ﮐﺮﺑﻨﺎت ﮐﻠﺴﯿﻢ و ﻫﺪاﯾﺖ اﺷﺒﺎع در ﺷﯿﺐﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ داراي ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداري ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ sig=0/030 ،sig=0/009،p 0/05 . ﺳﺎﯾﺮ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺧﺎك ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ درﺻﺪ ﻣﺎده آﻟﯽ، ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ ﻗﻄﺮ ﺧﺎﮐﺪاﻧﻪﻫﺎ، ﺗﻌﺪاد ﻣﻮﺛﺮ ﻗﻄﺮه، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﻔﻮذ ﺧﺎك و ﭼﺴﺒﻨﺪﮔﯽ ﺧﺎك در ﺷﯿﺐﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ داراي ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداري در ﺳﻄﺢ ﯾﮏ درﺻﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ p 0/001 . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﻼس ﺑﺎﻓﺖ ﺧﺎك در ﺷﯿﺐﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ داراي ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداري ﻧﺒﻮد وﻟﯽ درﺻﺪ رس، ﺳﯿﻠﺖ و ﺷﻦ در ﻃﻮل ﺷﯿﺐ ﺗﻐﯿﯿﺮات زﯾﺎدي داﺷﺖ ﺑﻪﻃﻮري ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﯿﺐ درﺻﺪ ذرات درﺷﺖﺗﺮ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و از درﺻﺪ ذرات رﯾﺰ ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ و ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي درﺻﺪ ﻣﺎدهآﻟﯽ، ﭼﺴﺒﻨﺪﮔﯽ ﺧﺎك و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﻔﻮذ ﺧﺎك ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ ﮔﺮاﻧﯿﺖ و ﺷﯿﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ. ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ درﺻﺪ ﮐﺮﺑﻨﺎت ﮐﻠﺴﯿﻢ در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ آﻫﮏ ﭼﻨﺎران 40/41 درﺻﺪ و ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار آن در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ ﮔﺮاﻧﯿﺖ 14/72درﺻﺪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ. ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ ﻗﻄﺮ ﺧﺎﮐﺪاﻧﻪﻫﺎ در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ اﻓﯿﻮﻟﯿﺖ داراي ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار 1/005ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ و در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ ﻣﺎرن داراي ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار 0/403 ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ ﺑﻮد. ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ ﻗﻄﺮ ﺧﺎﮐﺪاﻧﻪﻫﺎ در ﺷﯿﺐ 10-25 درﺻﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻨﯽداري ﺑﯿﺸﺘﺮ از دو ﺷﯿﺐ دﯾﮕﺮ ﺑﻮد. ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺗﻌﺪاد ﻣﻮﺛﺮ ﻗﻄﺮه در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ ﮔﺮاﻧﯿﺖ داراي ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار و در در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ ﻣﺎرن داراي ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. ﻣﻘﺪار ﺑﯿﺸﯿﻨﻪ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻫﺪاﯾﺖ اﺷﺒﺎع در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ ﻣﺎرن و ﮐﻤﯿﻨﻪ آن در ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓ آﻫﮏ ﭼﻨﺎران ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ. ﺑﻪﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺧﺎك در ﻃﻮل ﺷﯿﺐ داﻣﻨﻪ و ﺟﻨﺲ ﺳﻨﮓﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﻫﺪررﻓﺖ ﺧﺎك ﻧﯿﺰ داراي ﺗﻔﺎوت ﻣﺸﺨﺼﯽ ﺑﺎﺷﺪ و راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آن ﺑﺎﯾﺪ اﺗﺨﺎذ ﺷﻮد.