ارزيابي حجم آب آبياري و ردپاي آب محصولات زراعي و باغي در استان مركزي

لزوم برنامه‏ريزي كلان در مديريت و مصرف آب، بررسي جامع در خصوص حجم آب مصرفي در بخش كشاورزي را ضروري مي‏نمايد. لذا، اين تحقيق با هدف اندازه گيري مستقيم و مزرعه اي ميزان آب كاربردي، بهره‏وري آب و ردپاي آب براي محصولات غالب استان مركزي تحت مديريت بهره‏برداران اجرا گرديد. بدين منظور، 141 مزرعه و باغ در مناطق مهم توليد محصولات عمده زراعي و باغي استان مركزي، با هماهنگي مديريت هاي جهاد كشاورزي انتخاب و حجم آب داده‏ شده بدون دخالت در برنامة آبياري بهره‏برداران اندازه گيري شد. براين اساس ابتدا مقدار دبي منبع آب (كانال، چاه، قنات و يا چشمه) با استفاده از فلوم و كنتور، در هر كدام از مزارع منتخب اندازه گيري شد. سپس با پايش دقيق برنامه آبياري مزرعه شامل زمان هر نوبت آبياري، تعداد دفعات آبياري در طول سال و همچنين اندازه‌گيري سطح زير كشت محصول، حجم آب كاربردي محصول براي هر كدام از مزارع و باغات منتخب در طول فصل اندازه گيري شد. نتايج نشان داد كه ميانگين حجم آب كاربردي براي كل محصولات مورد مطالعه در سطح استان 10782 متر مكعب در هكتار بود. همچنين، كمترين و بيشترين حجم آب كاربردي به‌ترتيب براي محصول جو 3783 و 7232، يونجه 10382 و 19797، لوبيا 8280 و 17840، هندوانه 5333 و 7174، گردو 4420 و 29600، بادام 3850 و 13932، هلو 6872 و 17727، گيلاس 7050 و 14645، انار 7156 و 20790 و انگور 5937 و 18168 متر مكعب در هكتار بود. مقدار ميانگين شاخص بهره‏وري آب آبياري و ردپاي آب به‌ترتيب براي محصول جو 0.46 و 1642، يونجه 0.92 و 700، لوبيا 0.24 و 2924، هندوانه 9.37 و 117، گردو 0.1 و 6706، بادام 0.16 و 6857، هلو 2.48 و 242، گيلاس 0.73 و 875، انار 1.33 و 636 و انگور 2.11 و 322 بود. بر اساس نتايج به دست آمده، با توجه به اينكه اكثر مزارع و باغات به‌صورت حقابه‏اي آب دريافت مي‏كنند اصولاً به نياز آبي و حتي بارش مؤثر توجه ويژه‏اي نمي‏شود و ميزان دسترسي به آب بيشترين تأثير را در مصرف آب دارد. لذا، پيشنهاد مي‏شود به‌منظور كاهش مصرف آب و بهبود بهره‏وري آب، تحويل آب به كشاورزان در طول فصل مديريت شود و حقابه متناسب با نياز آبي به آن‌ها تحويل داده شود. از نتايج ردپاي آب بدست آمده مي‏توان به منظور بهبود سياست‏گذاري‏هاي كلان منابع آب در استان، مطالعات آمايش سرزمين، اصلاح الگوي كشت و سياست‌گذاري‌هاي بخش محيط زيست استفاده نمود.