بررسي قابليت گياه‌پالايي آتريپلكس (sp. Atriplex) و خرزهره (Nerium oleander) در جذب فلزات سنگين سرب و كادميوم در مركز دفن آرادكوه

فلزات سنگين يكي از آلاينده هاي اصلي شيرابه زباله هستند كه مي توانند گياهان و خاك اطراف محل دفن را آلوده نمايند. در اين پژوهش به بررسي تجمع فلزات سنگين سرب و كادميوم در دو گونه گياهي آتريپلكس (sp. Atriplex) و خرزهره (Nerium oleander) در مركز دفن آرادكوه شهر تهران پرداخته شد. در اين مركز، گياه آتريپلكس به صورت خودرو در چهار منطقه و خرزهره به صورت دست كاشت در يك منطقه وجود دارد. از هر منطقه رويش آتريپلكس، 10 نمونه به طور تصادفي از ريشه و اندام هوايي و خاك پاي گياه (جمعا 120 نمونه) برداشت شد. هم چنين از ريشه، ساقه و برگ هاي گياه خرزهره هر كدام 10 نمونه و 10 نمونه از خاك پاي هر گياه نمونه برداري گرديد (جمعا 40 نمونه). بر اساس نتايج، غلظت سرب و كادميوم در اندام هوايي آتريپلكس منطقه 2 با ميانگين به‌ترتيب 19.7 و 5.75 ميلي گرم بر كيلوگرم از ديگر مناطق به صورت معني داري بيشتر بود و اين در حالي است كه در گياه خرزهره ميانگين غلظت اين فلزات در ريشه (با مقادير 8.17 و 1.06 ميلي گرم بر كيلوگرم به‌ترتيب براي سرب و كادميوم) بيشتر از اندام هوايي بود. ميزان تجمع عنصر سرب در خاك پاي گياه خرزهره با ميانگين 35.13 ميلي گرم بر كيلوگرم و كادميوم درخاك آتريپلكس منطقه 2 با ميانگين 3.78 ميلي گرم بر كيلوگرم نيز از ديگر مناطق به صورت معني داري بيشتر بود و با اينكه هر دو فلز در محدوده مجاز استانداردهاي ملي و سازمان بهداشت جهاني واقع شدند، اما خاك منطقه براساس شاخص Nemerow در وضعيت آلودگي زياد قرار داشت. همچنين ميانگين فاكتور تجمع زيستي اندام هاي هوايي در چهار منطقه رويشي آتريپلكس براي سرب و كادميوم به‌ترتيب برابر با 1.44 و 1.3 بود، در صورتي‌كه ريشه اين گياه در هيچ يك از مناطق رويشي، ضريب تجمع زيستي بالاتر از 1 براي فلزات مذكور نداشت. در مورد خرزهره نيز ضريب تجمع زيستي كادميوم و سرب در اندام هوايي و ريشه بالاتر از 1 گزارش نشد. به طور كلي، مي توان گفت كه آتريپلكس براي استخراج عناصر سرب و كادميوم از خاك و تجمع اين فلزات در اندام هاي هوايي مناسب به نظر مي رسد. در صورتي كه خرزهره براي تثبيت يا استخراج عناصر مذكور مناسب نبوده و قابليت اندكي براي تجمع فلزات مذكور در ريشه يا اندام هوايي دارد.