سطوح اثربخشي ساختار قدرت بر معماري دورۀ پهلوي اول

بيان مسئله: معماري از ديرباز پيوندي مستحكم و دوسويه با عوامل تاريخي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي داشته و تحولات بروزيافته در اين زمينه‌ها، اثرات مشهودي را بر معماري گذاشته‌ است. در اين رهگذر، پهلوي اول به دليل تحولات گسترده در زمينه‌هاي متفاوت، به‌عنوان يكي از شاخص‌ترين دوره‌هاي تاريخي ايران در نظر گرفته‌ شده كه گرايش‌‌ها و تفكرهاي خود را به‌واسطه معماري بيان‌ كرده و به‌عنوان بازتابي از يك دوره سياسي، قابليت قرائت و تحليل دارد. از سويي بررسي پژوهش‌هاي گذشته نشان ‌مي‌دهد كه در اين حوزه صرفاً به تشريح عوامل تأثيرگذار بر معماري و تحولات در وجوه مختلف جامعه به‌صورت مستقل پرداخته ‌شده‌ و نقش ساختار قدرت به‌عنوان مهره كليدي و سطوح اثربخشي آن بر معماري به‌واسطه جريان‌هاي فكري غالب و مؤلفه‌هاي تأثيرگذار بر اين ايدئولوژي‌ها، مغفول مانده ‌است. هدف پژوهش: در اين راستا، اين پژوهش به بررسي شبكه ساختار قدرت و سطوح اثربخشي آن بر معماري دوره پهلوي اول پرداخته و در پي يافتن پاسخ به اين پرسش‌ها است كه مؤلفه‌هاي كليدي تأثيرپذير از ساختار قدرت دوره پهلوي اول چيست؟ و سطح و نحوه اثربخشي آن‌ها بر معماري دوره پهلوي اول چگونه است؟روش پژوهش: بر اين اساس اين پژوهش از نوع كيفي با چارچوبي توصيفي-تحليلي و مبتني‌بر منابع كتابخانه‌اي، اسنادي و مرور فشرده ادبيات نظري است.نتيجه‌گيري: يافته‌هاي اين جستار بيانگر آن است كه ساختار قدرت با بهره‌گيري از مؤلفه‌هاي كليدي نظير سلطه رضاشاه در دولت و ارتش، اهميت به ايران باستان، نفوذ سياست‌هاي غربي از طريق حضور متخصصان اروپايي و افراد واقف بر توسعه‌يافتگي غرب و رشد تكنولوژي با نحوه و ميزان سطوح مداخله متفاوت در معماري بناهاي حكومتي و شخصي، اعمال نفوذ كرده ‌است. در اين راستا مي‌توان اذعان كرد كه ساختار قدرت، نقش كليدي را در نوگرايي معماري ايران در دوره پهلوي اول به‌واسطه ايجاد زيرساخت‌هاي شهري، اجتماعي و فعاليتي به‌صورت مستقيم و غيرمستقيم در سه سطح كلان، ميانه و خرد ايفا كرده ‌است.