بررسي مسأله اختيار در نظريه‌هاي عرفاني صدرا

به نظر مي‌رسد نظريه‌‌‌هاي عرفاني مانند وحدت وجود و فنا در تعارض با مسأله اختيار قرار دارند. وجه عمده تعارض اين است‌كه تصور مي‌شود در مراحل و مقامات عرفاني، ردپايي از انسان باقي نمي‌ماند تا بتوان اختيار را برايش‌ اثبات‌كرد. وقتي خود انسان به عنوان فاعل فعل اختياري در مراحل عرفاني حضور نداشته باشد، طبيعي ‌است‌كه سخن گفتن از انتخاب و برگزيني او در اين جايگاه‌ها معني نخواهد داشت. اين پژوهش نشان مي‌دهد در اين نظريه‌ها تعارض و تقابلي با گزينش انساني وجود ندارد. براي اثبات اين ادعا ابتدا اصل‌ نظريه‌هاي متعارض به همراه جهت تعارض هريك، ذكر و سپس بازتعريف جامع فلسفي از اختيار با بهره‌گيري از دو مقوم تشخص و نفس‌الامر انساني ارائه‌ مي‌گردد تا تحت يك‌ نظام منسجم و يكپارچه درآيد و قدرت پشتيباني از اين ويژگي برتر انساني را در همه ابعاد و سطوح داشته باشد. معناشناسي فلسفي اختيار، با برخي قواعد مورد تهديد واقع مي‌شودكه جهت حمايت كامل از بازتعريف، پاسخ‌هاي درخوري به آنها داده مي‌شود و براي رفع برخي ابهام‌هاي عرفاني در همين مسير، دو اصل و قاعده كليدي «تبعيت علم از معلوم» و «سرّ القدر» مورد بهره برداري قرار مي‌گيرد. بر طبق اين دو اصلْ هيچ اراده‌اي، مانعي براي‌آزادي عمل انساني ايجاد نمي‌كند و انسان در هر مرحله‌اي، وام دارگزينش‌هاي آزادانه خويش است.