اثرپذيري عهدنامه مالك اشتر از بافت فرهنگي مصر با رويكرد تحليل گفتمان فركلاف

اميرمؤمنان علي عليه السلام به‌مثابه يك حاكم سخن‌دان در هنگام نوشتن عهدنامه مالك اشتر به ترتيبي منطقي و عاقلانه به تقنين و تنظيم اين فرمان همت گماشتند. از ديگر سو اميرمؤمنان علي عليه السلام هم به سابقه تمدني و فرهيختگي مصر، هنگام تنظيم و تدوين عهدنامه توجه داشته و  اوضاع، مقتضيات و ضروريات جامعه مصر را در تدوين عهدنامه لحاظ كرده‌اند. امام عليه السلام با لحاظ اين ويژگي، مالك‌اشتر را به آن ديار رهسپار كردند. در اين پژوهش با تأكيد بر همين گزاره و با روش توصيفي –تحليلي و رويكرد تحليل گفتمان فركلاف مشخص شد اميرمؤمنان عليه السلام با توجه‌ به معضلات موجود جوامع اسلامي به خصوص سرزمين مصر، منشور حكومتي را در نهايت فصاحت و بلاغت نگاشتند. از رهگذر شناخت ابعاد زباني و ادبي عهدنامه مالك اشتر مي‌توان به ايدئولوژي حاكم بر عهدنامه دست پيدا كرد. در اين مسير گزاره متناسب با شرايط جامعه مصر در عهد نامه قابل شناسايي است؛ همچنين ايدئولوژي ديني در عهد نامه مالك اشتر از فراواني و تكرار قابل ملاحظه‌اي برخوردار است. آنچه در شكل‌گيري ايدئولوژي و زيربناي معرفتي فكري عهدنامه نقش اساسي داشته، بوم‌شناسي و شناخت جامع امام علي عليه السلام از مردم مصر و به‌عبارت ديگر شناخت بافت اجتماعي مصر بوده كه با توجه به معضلات جامعه مصر، همواره انگاره ديني خويش در شرايط مختلف براي حكومت‌داري اسلامي به‌كار گيرند. با وجود اين عهدنامه در عينحال كه تاريخ‌مند است، براي ديگران و اعصار و امصار هم قابل استفاده است.