نقد و بررسي شبهه اثرگذاري مذهب در نگارش نهج البلاغه

يكي از شبهات مرتبط با انتساب نهج‌البلاغه، اين ادعا است كه شيعه به جهت غرض ورزي مذهبي مانند فضيلت بخشي به علي عليه السلام به عنوان امام اوّل خود و يا بالاتر بردن مقام او از جايگاه پيامبر صلي الله عليه و آله براي جلب قلوب غير شيعه، نهج‌البلاغه را تدوين كرده‌ است. خاستگاه شبهه مورد بحث را مي-توان در كلام ابن خلكان و سپس صفدي يافت كه توسط برخي ديگر از علماء عامه به شكل كنوني تكوّن يافته است. اين نوشتار به روش توصيفي- تحليلي، در صدد پاسخگويي به شبهه مورد بحث اقدام نموده، تلاش كرده است تا اين شبهه به دو شبهه كوچك‌تر منحل شود: اوّل شبهه جعلي بودن و نگارش نهج البلاغه توسط سيد رضي يا ديگران؛ دوم وجود انگيزه و اغراض مذهبي در اين جعل و نگارش. در پاسخ به شبهه اوّل از روش سبر و تقسيم منطقي، شناخت همگوني سبك مجموعه نهج‌البلاغه، ديرينه-شناسي، شناخت محلّ اصابت شبهه بهره‌گرفته‌شده‌‌است. از توجّه به ديدگاه فريقين در خلافت امام علي عليه السلام-فراي بلافصل بودن يا نبودن-، تصريح و تلويح بر افصحيّت و ابلغيّت علي عليه السلام از سوي دوست و دشمن، التفات به اعلميّت و نفس پيامبر صلي الله عليه و آله بودن او، دقّت در معيّت قرآن با علي عليه السلام و ناطقيّت او و صامتيّت قرآن براي پاسخگويي به شبهه دوم استفاده‌شده‌است.