مطالعه‌اي در باب مفاهيم و مضامين كلامي و الاهياتي گنوسيسم در اسماعيليه (با تاكيد بر جايگاه امامت و ساحت تاويلي و باطني كلام مقدس)

كيش گنوسي تركيبي بود از تجلي نور الهي در انسان و بيرون آمدن او از جهان ظلماني ماده. در گنوسيسم، معرفت، امري الهي و شهودي است كه جز در پرتو حقيقت يگانه، پديدار نمي‌گردد. تاثير حكمت گنوسي در طول تاريخ، عميق و گسترده بود. در بيشتر جريان‌هاي نخست شيعه ما شاهد ظهور مفاهيم عمده گنوسيسيم مانند ثنويت، الهي دانستن بشر در مقام امام معصوم (ع) و وجه تاويلي و رمزي كتب مقدس هستيم. اسماعيليه يكي از فرق مهم شيعي‌مذهب بود كه بيشترين تأثير را از حكمت گنوسي دريافت كرد. تأثير گنوسيسم در اسماعيليه عمدتاً در ساحت امامت و تاويل كلام مقدس نمود پيدا كرد. در واقع وجود هميشگي امام به عنوان تجلي و مظهر بلاواسطه فيض و رحمت و معرفت الهي از تاثيرات بلاواسطه گنوسيسم در مذهب اسماعيليه است. در گنوسيسم براي فهم معرفت حقيقي و باطني گنوسيسم، وجود يك منبع الهي لازم و ضروري است كه در اسماعيليه اين منبع همان امام است. تاويل و شناخت امور ظاهر از باطن نيز از اصول اساسي مذهب گنوسيسم بود كه بر اسماعيليه تاثير عميق نهاد.