ارزيابي مقايسه‌اي عملكرد ملكه‌هاي اصلاح شده زنبورعسل ايراني (Apis mellifera meda Skorikov 1929) در شرايط اقليمي استان كردستان

مقدمه و هدف: استفاده از ملكه هاي اصلاح شده و داراي صفات مطلوب عملكردي و رفتاري از اركان مهم موفقيت در امر پرورش زنبورعسل مي باشد. تحقيق حاضر با هدف ارزيابي عملكرد ملكه هاي اصلاح شده زنبورعسل ايراني با ملكه هاي شاهد (ملكه هاي بومي اصلاح نشده) در زنبورستان هاي بخش خصوصي استان كردستان طي سال هاي 1396 الي 1400 اجرا شد. مواد و روش ها: در مطالعه ي حاضر، ملكه هاي لايه ي سوم كه حاصل ملكه هاي اصلاح شده طرح كلان اصلاح نژاد زنبورعسل ايراني بودند، در شش زنبورستان بخش خصوصي استان كردستان در كنار ملكه هاي بومي اصلاح نشده (به‌عنوان شاهد) از لحاظ صفات توليد عسل، بچه دهي، زمستان گذراني، رفتار آرامش روي قاب و رفتار تهاجمي، مورد ارزيابي قرار گرفتند. براي ارزيابي ملكه‌ها، پرسشنامه هاي خاصي  طراحي و در اختيار زنبورداران قرار گرفت  تا ملكه‌هاي لايه سوم طرح را  به همراه ملكه‌هاي شاهد در زنبورستان خصوصي خود در سال هاي مورد مطالعه، ارزيابي نمايند. يافته ها: نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه اثر ملكه روي همه صفات مورد مطالعه در سطح احتمال يك درصد معني دار بود. اثر سال روي صفات توليد عسل و بچه دهي در سطح احتمال 1 درصد و روي صفت آرامش روي قاب در سطح احتمال 5 درصد معني دار بود. اثر شهرستان، روي صفت بچه دهي معني دار بود (p 0.01). همچنين، براساس نتايج به دست آمده، اثرات متقابل ملكه - سال و سال - شهرستان روي صفات بچه دهي و توليد عسل به‌ترتيب در سطح احتمال 1 و 5 درصد معني دار بودند. نتايج مطالعه حاضر نشان داد كه كلني هاي داراي ملكه هاي اصلاح شده، از لحاظ صفات بچه دهي، رفتار تهاجمي، رفتار آرامش روي قاب و زمستان گذراني، نسبت به كلني هاي داراي ملكه هاي بومي در شرايط اقليمي استان كردستان، به‌طور معني داري برتري داشتند (p 0.05). برتري و پيشرفت نسبي قابل قبولي هم از لحاظ صفت توليد عسل در ملكه هاي اصلاح شده در تمام سال هاي مورد مطالعه در مقايسه با ملكه هاي بومي در شرايط اقليمي استان كردستان مشاهده گرديد ولي با توجه به وراثت پذيري پايين اين صفت، اين برتري و پيشرفت معني دار نبود. نتيجه گيري: در مجموع، نتايج اين تحقيق، پيشرفت و بهبود اصلاحي صفات هدف و برتري ملكه هاي اصلاح شده زنبورعسل ايراني را در مقايسه باملكه هاي بومي اصلاح نشده در شرايط اقليمي استان كردستان، نشان داد. با عنايت به برتري و بهبودهاي معني دار در اكثريت صفات مورد مطالعه در ملكه هاي اصلاح شده حاصل از طرح كلان اصلاح نژاد زنبورعسل ايراني، مي توان استنباط كرد كه زنبورعسل ايراني از لحاظ ژنتيكي، ظرفيت اصلاح را دارد. بنابراين، پيشنهاد مي شود در ادامه ي اين تحقيق، با تلاش بيشتر در جهت تثبيت ژنتيكي بهبودهاي حاصل و جلوگيري از هموزيگوسيتي آلل هاي جنسي كه اثر مستقيم در كاهش عملكرد كلني ها دارد و نيز استفاده از روش هاي نوين اصلاح نژادي در مقابله با مشكلات جديد صنعت زنبورداري اقدام شود.