تحليل پايداري فضاهاي زيرزميني دستكند باستاني (مطالعه موردي: شهر زيرزميني نوش آباد)

شهرهاي زيرزميني باستاني مجموعه‌اي از فضاهاي حفرشده به‌صورت سُنتي در خاك و سنگ است كه به دليل قدمتشان ارزش فرهنگي و تاريخي بالايي دارند، لذا بررسي پايداري و حفظ و نگهداري آن‌ها بسيار مهم و ضروري است. هدف از انجام اين پژوهش بررسي پايداري شهر زيرزميني اُويي نوش‌آباد به‌عنوان يكي از بزرگ‌ترين شهرهاي دستكند باستاني در جهان و از مراكز معروف گردشگري ايران است. بدين منظور، در مرحلۀ اول با نمونه‌برداري و انجام آزمون‌هاي آزمايشگاهي، جنس مواد دربرگيرندۀ حفريه‌ها تعيين و سپس ويژگي‌هاي ژئوتكنيكي و رفتار مكانيكي آن‌ها مشخص شده است. در مرحلۀ دوم، بر اساس روش عددي اجزاي محدود و استفاده از نرم‌افزار Plaxis2D، با مدل‌سازي بخشي از فضاهاي قابل دسترسي برداشت‌شده در اين منطقه (سه مقطع عرضي در طول راهروي اصلي)، تحليل استاتيكي تنش-جابه‌جايي انجام شده و در نهايت فاكتور ايمني بررسي شده است. نتايج آزمايشگاهي اين مطالعه نشان مي‌دهد كه جنس خاكِ دربرگيرندۀ شهر زيرزميني از نوع رُس غيرآلي با خاصيت خميري است. همچنين نتايج مدل‌سازي نشان مي‌دهد كه اگرچه افزايش سطح مقطع حفريه، باعث كاهش فاكتور ايمني و افزايش مقادير تنش و جابه‌جايي اطراف حفريه شده است، با توجه به مقادير خيلي كم، ميزان جابه‌جايي به‌دست‌آمدۀ حفريه‌ها (در حد چند ميلي‌متر) و فاكتور ايمني بزرگ‌تر از يك، در شرايط فعلي راهروهاي اصلي از پايداري نسبتاً مناسبي برخوردار است. توجه به دستاوردهاي اين پژوهش مي‌تواند گامي موثر در راستاي تأمين ايمني بازديدكنندگان از اين مكان و توسعۀ پايدار منطقه باشد.