همسنجي نتايج بررسي آركئوژئوفيزيك با يافته هاي كاوش باستان‌شناسي در تپه خيبر روانسر، كرمانشاه

پروژۀ باستان‌شناسي تپه خيبر از بهار 1397 آغاز گرديد و تاكنون سه فصل از آن ادامه يافته است. با توجه به ابعاد و اندازۀ تپه خيبر و حجم بالاي نهشته‌‌هاي باستان‌شناسي، باستان‌شناسان راه طولاني براي مطالعۀ اين محوطه پيش رو دارند. در آغاز پژوهش‌هاي باستان‌شناختي در تپه خيبر، انتخاب محل كاوش يكي از موضوعات مهم در راهبرد كاوش اين محوطه به‌شمار مي‌رفت. از اين‌رو، هيئت پيش از هر چيز مصمم بود تا در آغاز كاوش‌هاي ميداني، بررسي‌هايي به منظور پي‌بردن به وضعيت بقاياي زير سطح در محل‌هايي انجام دهد كه ساختارهاي معماري كاملاً مدفون شده‌اند. در همين راستا، فصل نخست به بررسي آركئوژئوفيزيك اختصاص يافت كه با روش مغناطيس‌سنجي در خرداد ماه 1397 به انجام رسيد. يكي از اهداف اين بررسي مكان‌يابي آثار و روشن‌نمودن وضعيت بقاياي مدفون در رأس محوطه بود. به همين دليل، محدوده‌اي به ابعاد سه‌هزار مترمربع بررسي شد كه آنومالي‌هاي اين بخش حاكي از وجود ساختارهاي حرارت ديده‌اي بود كه احتمالاً سازه‌هاي آجري را نشان مي‌داد. با توجه به پراكندگي آجرهاي عصر آهن در سطح اين بخش و اهميت تپه خيبر به‌‌عنوان يك مركز مهم عصر آهن، هيئت اميدوار بود تا با كاوش در اين بخش بقاياي معماري از اين دوره بيابد. با كاوش (1397) دو ترانشه 10×10 در محدوده آنومالي‌ها، بقاياي سازه‌هاي آجري آشكار گرديد كه ظاهراً بقاياي دو ستون (جرز) بزرگ مستطيل‌شكل آجري هستند كه از آجرهاي عصر آهن ساخته شده‌اند. نتيجۀ كاوش نشان داد كه آجرهاي عصر آهن در بافتي ثانويه و در يك بناي بزرگ دورۀ اشكاني مجدداً به‌كار رفته‌اند. اين نكته نشان داد كه هرچند بررسي‌هاي آركئوژئوفيزيك به‌خوبي توانست در خصوص محل و ماهيت بقاياي مدفون در محدودۀ بررسي‌شده اطلاعات سودمندي در اختيار قرار دهد، به‌كارگيري دوبارۀ اين مصالح در دورۀ باستان باعث دورشدن هيئت از دست‌يابي به پاسخ پرسش‌هاي خود شد. از اين‌رو، بايد توجه داشت كه مسئلۀ استفاده دوباره از مصالح قديمي و فرايندهاي و چرخه‌هاي استفاده و بازاستفاده از مواد فرهنگي در محوطه‌هاي چند‌دوره‌اي ممكن است به پيچيدگي مسائل كار ميداني بيفزايد و حتي در مواردي چون تجربۀ كنوني باعث سردرگمي شود.