بررسي علل و انگيزه‌هاي هجوسرايي در شعر خاقاني و انوري

هجو يكي از فروع ادبيات غنايي است؛ كه در آن شاعر با علل و انگيزه هاي مختلف به بدگويي هر آنكس كه با او رقابت يا دشمني دارد، مي‌پردازد. هجو برآمده از كينه، دشمني و روان رنجور و آشفته ي شاعر است؛ و چون احساسات و عواطف در همه ي افراد بشر وجود دارد، همه ي نوع بشر بالفطره توانايي هجوگويي و هجوسرايي را دارند. علل و عوامل مختلفي همچون عوامل رواني، مادي، اقتصادي و اجتماعي مي‌تواند در تكوين و پيدايش آن نقش داشته باشد. در اين مقاله سعي شده است، به بررسي انگيزه هاي هجوسرايي دو شاعر بزرگ، خاقاني و انوري پرداخته شود. انوري ابيوردي و خاقاني هر دو از شاعران بزرگ قرن ششم هستند كه در اشعار آنها هجويات زيادي وجود دارد. سوال اساسي كه در اين پژوهش بدان پرداخته شده است اين است كه، علل و انگيزه‌هاي هجوگويي در اشعار اين دو شاعر چه بوده است؟ يافته هاي اين جستار بيانگر آن است كه هجوگويي در شعر هر دو تقريبا شخصي و فردي است؛ هرچند كه انوري گاهي هجويات اجتماعي هم در اشعار خود دارد. حس برتري‌جويي از انگيزه‌هاي مشترك در شعر هر دو شاعر است. بدبيني و حسادت به ديگران و جايگاه آنها انگيزه ديگر خاقاني براي هجوگويي بوده است. از ديگر عوامل پيدايش هجو در شعر انوري نيز حريص بودن شاعر بوده است.