انگيزه بزهكاري، ميان‌كنش اخلاق و حقوق كيفري

وجدان عمومي جامعه خواهان تساوي همگان در برابر قوانين كيفري است اما در عين حال، ميان دو بزهكار كه يكي با انگيزه هاي غير اخلاقي مرتكب جرم شده و ديگري با انگيزه‌هاي اخلاقي و شرافتمندانه، قائل به تفاوت است؛ چنانكه در اخلاق نيز ارزش فعل به نيت فاعل وابسته است. نيت، همانند انگيزه به فاعل نيرو مي دهد و جهت رفتارش را براي وصول به هدف، مديريت مي كند. بدين ترتيب مي توان انگيزه بزهكاري را يك ميان كنش اخلاق و حقوق كيفري به حساب آورد. رويكرد قانونگذار به انگيزه اما بدون مناقشه و چالش نيز نبوده است؛ همواره مخالفان و موافقاني زير لواي «پاسداشت اخلاق» به نقد اين رويكرد پرداخته اند. امكان ارتكاب بزه با انگيزه-هاي اخلاقي از يك سو و نقد و بررسي ديدگاه مخالفان و موافقان توجه حقوق كيفري به انگيزه، موضوع اين مقاله است. رهاورد پژوهش، ترجيح مشروط ديدگاه موافقان است؛ حقوق كيفري در تحقق جرم بايد «فعل مدار» باشد و به جز در مقام ضرورت، براي انگيزه اخلاقي يا غير اخلاقي مرتكب نقشي قائل نشود اما در تعيين مجازات هاي تعزيري – كه به حاكم جامعه اسلامي سپرده شده است - «فاعل مدار» باشد تا با توجه به ابعاد مختلف شخصيت بزهكار و از جمله انگيزه او، مناسب ترين مجازات را در محدوده اختياراتش برگزيند.