كاربست معناشناسي تاريخي در تحليل معناي حنيف در قرآن كريم

واژۀ «حنيف» از جمله مفردات قرآني است كه علي‌رغم اتفاق‌نظر مفسران و لغت‌شناسان قرآني در معناي آن، اما در بعد معناشناسي آن اختلاف‌نظر جدي بين علما و انديشمندان اسلامي از يك طرف و واژه‌پژوهان زبان‌هاي سامي و مستشرقان از طرف ديگر وجود دارد. با اندكي تأمل و دقت در آثار و مكتوبات لغت‌شناسان و علماي غيرمفسر و غير قرآن‌پژوه نيز آراء و نظراتي متفاوت و ضد و نقيض نيز قابل پي‌جويي است كه همگي نشان از پيچيدگي معنايي اين مفرده دارد. در اين مقاله بر آن هستيم تا همۀ آراء و نظرات متفاوت انديشمندان فوق‌الذكر را گردآوريم و با بهره‌گيري از نظريه هاي معناشناسي تاريخي اين اختلاف را ريشه‌يابي و تبيين علمي كنيم. بر اين اساس معناي واژۀ «حنيف» در دستگاه تصوري علماي مسلمان متأثر از معناسازي جديد قرآني اين واژه، معنايي متفاوت از دستگاه تصوري جاهلي، يهودي و مسيحي دارد و واژۀ «حنيف» پس از بهينه‌سازي معنايي توسط «قرآن» در بين مسلمان مسير معنايي كاملاً متفاوت از معناي متداول در بين جاهليت، يهوديت و مسيحيت يافته است.