بررسي صورت‌بنديِ گفتمان «اسلامِ سياسي» و «ماركسيسم-كمونيسم ايراني» از انقلاب ايران

هدف: اگر با منطق تحليل گفتمان، تأثير گفتمان‌هاي نظري- عملي بر وقوع انقلاب 1357 در ايران را تحليل كنيم، گفتمان‌هاي متعددي را مي‌يابيم كه بعضي از آنها متأثر از سنت‌هاي غربي شكل گرفته و بعضي از آنها تأثير بيشتري از سنتِ اسلامي پذيرفته‌اند. در اين مقاله با ترسيم منازعات گفتماني دو گفتمان ماركسيسم-كمونيسم ايراني (با محوريت سازمان مجاهدين خلق) و گفتمان اسلام سياسي (با محوريت انديشه‌هاي امام خميني(ره))، نشان داده‌ايم كه چگونه در يك سير تاريخي، گفتمان اسلام سياسي بر گفتمان ديگر غلبه يافته است. روش‌شناسي‌ پژوهش: تحليل گفتمان با رويكرد لاكلا و موف تناسب قابل توجهي با موضوع اين مقاله داشته و از آن استفاده شده است. يافته‌ها: در ذيل گفتمان ماركسيسم- كمونيسم ايراني، سه دوره‌ي 1344-1350 (اسلام و مبارزه‌ي مسلحانه)، 1350-1354 (نبردِ ايدئولوژيك و ناكامي در اقدام انقلابي) و 1354-1357 (قطع واقعيت با جهان خارج) و در گفتمان اسلام سياسي، سه دوره‌ي 1342-1349 (مرجعيت شيعي)، 1349-1356 (ولايت فقيه) و 1356-1357 (پيروزي انقلاب اسلامي) شناسايي شده‌اند. نتيجه ‌گيري: بررسي منازعات گفتماني فوق نشان مي‌دهد كه هر چند گفتمان اول، زودتر دست به كنش انقلابي و مبارزاتي زده است، اما به‌ جهت عدم ارتباط عميق با زمينه‌هاي تاريخي و فكري جامعه‌ي ايراني، در آستانه‌ي وقوع انقلاب، ارتباط وثيقي با واقعيت آن برقرار نكرد و در مقابل، گفتمان اسلام سياسي بود كه در يك سير تاريخي، توانست غلبه‌ي گفتماني خويش را محقق ساخته و به‌همين جهت، گفتمان انقلاب اسلامي را در ايران صورت‌بندي كند.