«تاجگه»يا «باجگه»؛ «طيّار، نوعي قايق» يا «طيّار، سازه‌اي در كاخ»، تصحيح و شرح يكي از مشكلات ديوان خاقاني

آثار خاقاني يكي از فاخرترين توليدات زبان و ادبيات فارسي است كه در طول سده‌هاي مختلف در سبك و اسلوب خود همچنان يگانه است. متاسفانه آثار خاقاني نيز مثل هر اثر كهن ديگري از تحريف‌ها و تصحيف‌ها بركنار نيست. اين مشكل به ويژه در ديوان او بسيار پررنگ‌تر است. تشخيص نادرست نسخه اساس و اطمينان بيش از اندازه به آن، شناخته نبودن دستنويس‌هاي مضبوط ديگر، تفاوت زياد سطح دانش شاعر با كاتب يا مصحح و نبود امكانات امروزي مثل اينترنت و موتورهاي جستجوگر از جمله اصلي‌ترين دلايل اين تصحيف‌ها و تحريف‌ها است. در اين پژوهش برآنيم تا با روش كتابخانه‌اي و با كمك دستنويس‌هاي كهن و نيز منابع ديرين تاريخي و جغرافيايي يكي از بيت‌هاي بحث‌برانگيز ديوان را تصحيح كنيم و با توجه به صورت جديد بيت شرح ديگري از آن به‌دست دهيم. خاقاني در دو بيت ديوان به مكاني در بغداد اشاره مي‌كند كه در تمام ديوان‌هاي چاپي، شرح‌ها و جستارهاييكه بهآن پرداخته‌اند «باجگه» ضبط شده است و سال‌هاست خاقاني‌پژوهان اين دو بيت را بر اساس همين نويسه «باجگه» شرح كرده‌اند. در اين جستار نشان داده‌ايم نام درست اين مكان «تاجگه» است و اين مكان يكي از كاخ‌هاي مشهور خلفاي عباسي در قرن ششم بوده است. در همين راستا كوشيده‌ايم تا آگاهاي‌هاي پراكنده‌اي را كه درباره اين مكان در متون كهن وجود داشته دسته‌بندي كنيم و مكان دقيق اين قصر را در جغرافياي تاريخي و امروزي بغداد نشان دهيم. از طرف ديگر سعي كرده‌ايم، معناي جديدو متناسبي از واژه «طيار» و نيز آگاهي‌هاي دقيق‌تري از «زرسنجه طيار» عرضه كنيم.