مفهوم‌ شناسي واژۀ «هنر» در متون منظوم سبك خراساني

معني‌شناسي مفهومي نظريّه‌اي در دانش معني ‌شناسي است كه بيشتر، معاني و مفاهيم واحد‌هاي واژگاني زبان را بررسي‌مي‌كند. بنياد‌هاي نظريّۀ معني‌شناسي مفهومي و چگونگي بهره‌گيريِ كاربردياز آن نيازمند پژوهش‌هاي نويني است. بررسي مفاهيم واژه‌ها بر‌پايۀ مؤلّفه‌هاي معناييِ برآمده از آن‌ها را در معني‌شناسي مفهومي تحليل مؤلّفه‌اي مي‌گويند.مفهوم هنر از بنيادي‌ترين مفاهيم فلسفي در گذار زمان بوده و موضوعدانش زيبايي‌شناسي است. مطالعۀ مفهوم هنر در زبان فارسي نيز برآمده از گفتمان جهاني هنر بوده و مفهوم هنر در زبان و ادبيّات فارسي چنان‌كه بايد، بررسي‌نشده‌است. در اين‌پژوهش مفهوم هنر در سروده‌هاي شاعران سبك خراساني با‌رويكرد تحليل مؤلّفه‌اي بازنموده‌شده‌است. پس از نشان‌دادن روابط مفهومي تنيده‌شده ميان واژۀ هنر و بافت گسترده‌تر اشعار، همۀ مؤلّفه‌هاي معناييِ برآمده از مفهوم هنر تبيين و دسته‌بندي‌شده‌است. با‌دسته‌بندياين‌مؤلّفه‌هاي معنايي در‌سطح معنايي كلان‌تر، دوازده‌حوزۀ معنايي براي مفهوم هنر در متون منظوم سبك خراساني نمايان‌شده‌است. حوزه‌هاي معنايي مدح، زيبايي‌شناسي، جنگ، زبان ادبي، صناعت، حكمت عملي، جانور-شناسي، اخلاق و خُلق‌و‌خوي، دين، نقد اجتماعي، نقد ادبي و عشق به‌ترتيبِ فراوانيِ مؤلّفه‌هايِ زير‌شمول آن‌ها، حوزه‌هايي هستند كه در متون منظوم سبك خراساني براي مفهوم هنرشناسانده‌شده‌اند. تدقيق در اين‌حوزه‌هاي معنايي و سازه‌هاي معنايي آن‌ها نشان‌مي‌دهد كه نسبت‌هاي معنا‌داري ميان حوزه‌هاي معنايي مفهوم هنر در نظم سبك خراساني و ويژگي‌هاي سبكي مسلّط بر سروده‌هاي سبك خراساني ديده‌مي‌شود. همچنين با‌بررسي اين‌ حوزه‌ها و مؤلّفه‌هاي معنايي برسازندۀ آن‌ها دانسته‌مي‌شود كه بر‌خلاف پيش‌فرض‌ها، مفهوم هنر در سروده‌هاي شاعران سبك خراساني مفهومي پويا، با دلالت‌هاي متنوّع و گاهي متفاوت بوده و چكيده‌اي از مفاهيم هنر در تاريخ زيبايي‌شناسي در متون منظوم سبك خراساني فرونشسته‌است.