شناسايي عوامل محرك گسترش و رشد آتي محدوده‌هاي شهري (نمونۀ موردي: گسترش محدودۀ شهر زاهدان)

هدف اين پژوهش، ارزيابي و شناسايي روند الگوهاي تاريخي رشد شهر، شبيه‌سازي و پيش‌بيني اندازه و نحوه رشد آينده شهر زاهدان است و به دنبال بررسي و شناسايي عوامل مداخله‌‌‌گر در تعيين جهت هوشمندانه محدوده‌‌هاي شهري است. در اين پژوهش قصد پاسخ‌گويي به اين سؤال كليدي است كه آيا رشد محدوده شهري زاهدان مطابق با الگوهاي تدارك و برنامه‌‌ريزي شده و همسان با جمعيت است؟ پژوهش حاضر از طريق جمع‌آوري داده‌‌هاي اسنادي و تصاوير سنجش‌‌از‌دور ماهواره لندست طي دوره‌هاي ده‌‌ساله زماني از 1370 تا 1400 و كاربست مدل SLEUTH-3R براي بررسي روند رشد محدوده شهر در گذشته و پيش‌‌بيني آينده آن تا سال 1430 و استفاده از نرم‌افزارهاي تخصصي تجزيه‌ و ‌تحليل داده‌‌هاي مكاني ArcGIS و Envi انجام شد. نتايج نشان داد، روند رشد تاريخي شهر زاهدان بيشتر براساس رشد ارگانيك، رشد براساس گرايش به جاده و رشد مناطق شهري به‌صورت لبه‌اي و رشد آتي شهر به‌صورت دروني و سپس در كناره‌‌هاي بافت موجود خواهد بود. نتايج رشد آينده شهر زاهدان نشان داد، رشد بيشتر به سمت غرب و بخش‌‌هايي از جنوب خواهد بود كه با در نظر گرفتن مطلوبيت توسعه اراضي در نيمه غربي الگو و ميزان رشد محدوده در آينده را منطقي و مناسب مي‌كند. نتايج برآوردهاي آتي رشد محدوده كالبدي و جمعيتي نشانگر كاهش تراكم جمعيت به ميزان 57 نفر در هكتار از 89 نفر در هكتار خواهد بود. اين مقدار نشانگر سبقت ميزان رشد فيزيكي شهر از رشد جمعيتي آن و به معناي گسترش افقي شهر و پراكنده‌رويي بيش‌ازحد شهر زاهدان است. با توجه به پژوهش انجام شده، بهترين گزينه براي توسعه شهر زاهدان، توسعه دروني يا توسعه ميان‌‌افزا است كه در زمين‌‌هاي باير و خالي درون شهر اتفاق مي‌افتد.