تجديدنظرخواهي و فرجام‏خواهي آراي پايان رابطه‌ زوجيت؛ نارسايي‏ها و راهكارها

قابليت نظارت پژوهشي و فرجامي از موارد مهم و تعيين‌كننده در سرنوشت دعاوي و از جمله دعاوي خانواده با موضوع خاتمه‌ رابطه‌ زوجيت است. اين آرا شامل حكم طلاق، الزام به طلاق، بطلان عقد نكاح، فسخ نكاح، و آراي با موضوع مضي و بذل مدت است. حكم طلاق در مفهوم اعم اصل طلاق، الزام به طلاق، و موارد ديگر را در بر مي‏گيرد. عبارت قانون آيين دادرسي مدني در باب فرجام‏خواهي از طلاق موجد ابهام در قابليت فرجام احكام غير از اصل طلاق است. نتيجه‌ اين ابهام ايجاد اختلاف در رويه‌ دادگاه‌ها و پاسخ به آن صدور رأي وحدت رويه مبني بر تعميم حكم قانون يادشده به همه‌ دعاوي طلاق بود. قانون حمايت خانواده حكم الزام به طلاق را گاه حكم طلاق ناميده است. قانون حمايت خانواده مصوب بعد از رأي وحدت رويه در خصوص گواهي عدم امكان سازش موجد مفهومي ناهماهنگ با رأي ديوان و ايجاد ترديد در امكان فرجام‏خواهي از اين گواهي عدم امكان سازش و به نوعي تكيه‌گاه قانوني براي نظر مخالف رأي وحدت رويه است. بر اساس مفهوم مواد مربوطه گواهي عدم امكان سازش قابل تجديد نظر ولي غير‌ قابل فرجام‏خواهي است. حكم بطلان و فسخ نكاح با توجه به مالي بودن قابل تجديدنظرخواهي و اگر مربوط به اصل آن‌ها باشد قابل فرجام‏خواهي است.