نقش كمال‌گرايي سازگارانه و ناسازگارانه مادران در احساس مسئوليت‌ دانش‌آموزان: نقش ميانجي‌گري خودكارآمدي تحصيلي

هدف پژوهش بررسي نقش كمال‌گرايي مادران (سازگارانه و ناسازگارانه) در مسئوليت‌پذيري فرزندان با ميانجي‌گري خودكارآمدي تحصيلي آنها بود. طرح پژوهش از نوع همبستگي و جامعۀ‌آماري شامل دانش‌آموزان دبيرستان‌هاي دخترانۀ شهر يزد و مادران آن‌ها در سال تحصيلي 1401 -1400، كه تعداد آنها 16800 نفر بود. به ‌منظور انتخاب نمونه، با استفاده از جدول مورگان و با توجّه به حجم جامعه، تعداد 342 دانش‌آموز دختر مقطع متوسطۀ دورة اوّل و دوّم و مادران اين دانش‌آموزان، به‌عنوان نمونۀ پژوهش به روش نمونه‌گيري تصادفي خوشه‌اي چندمرحله‌اي انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامۀ كمال‌گرايي هيل (2004)، خودكارآمدي جينگز و مورگان (1999) و مسئوليت‌پذيري در خانه و مدرسه كردلو (1387) بود. تحليل مسير با استفاده از نرم‌افزار ليزرل، نشان داد، بين كمال‌گرايي سازگارانه و خودكارآمدي رابطۀ مثبت، مستقيم و معني‌دار (0.405 =r) و بين خرده مقياس‌ كمال‌گرايي سازگارانه و مسئوليت‌پذيري رابطۀ مثبت، مستقيم و معني‌دار (0.453 r=) وجود دارد. بين خرده مقياس‌كمال‌گرايي ناسازگارانه و خود‌كارآمدي، رابطۀ مثبت، مستقيم و معني‌دار (0.102- r=) و بين خرده مقياس كمال‌گرايي ناسازگارانه و مسئوليت‌پذيري، رابطۀ منفي، مستقيم و معني‌دار (0.258- =r) وجود دارد. بين خودكارآمدي و مسئوليت‌پذيري رابطۀ مثبت، مستقيم و معني‌دار (0.378 =r) وجود دارد. كمال‎گرايي سازگارانه والدين از طريق متغير ميانجي خودكارآمدي بر مسئوليت‌پذيري ارتباط مثبت، غيرمستقيم و معني‌دار دارد. وكمال‎گرايي ناسازگارانه والدين از طريق متغير ميانجي خودكارآمدي بر مسئوليت‌پذيري ارتباط غيرمستقيم و غيرمعني‌دار دارد. همچنين نتايج همبستگي براي زيرمقياس‎ها نشان داد، تلاش براي عالي بودن، نظم و سازماندهي، هدفمندي، به‌عنوان كمال‌گرايي سازگارانه، رابطۀ مثبت و معني‌دار با خودكارآمدي دارند و استانداردهاي بالا براي ديگران، حساسيت بين‌فردي به‌عنوان كمال گرايي ناسازگارانه، رابطه ي منفي و معني دار با خودكارآمدي دارند. همچنين، نتايج نشان داد، تلاش براي عالي بودن، نظم و سازماندهي، هدفمندي و استانداردهاي بالا براي ديگران با مسئوليت پذيري رابطه ي مثبت و معني دار و حساسيت بين فردي، ادراك فشار از سوي والدين با مسئوليت پذيري، رابطه ي منفي و معني دار دارد. نتيجه گيري مي شود، كمال گرايي مادران، يكي از عوامل موثر بر متغيرهاي روان شناختي و شخصيتي فرزندان همچون خودكارآمدي و مسئوليت پذيري است. بنابراين، نقش حساس مادر در ارتباط با فرزندان يادآوري مي شود و آموزش به مادران جهت افزايش آگاهي از تاثير كمال گرايي ناسازگارانه بر روي شخصيت فرزندان پيشنهاد مي شود.