معرفي و بررسي سبك‌ شناسانۀ نسخۀ خطي «بهجت‏افزا»

زمينه و هدف: از آنجا كه آبشخور كلام استادان و صاحب سبكان معاصر، به ادبيات ديرين ما متصل ميشود، اهميت جستجو در نسخه هاي شاخص و قابل‌اعتنا الزامي است؛ از دورۀ صفويه در حوزۀ داستان و حكايت ادبيات قابل‌ملاحظه اي به يادگار مانده كه شناسايي آنها گام بزرگي در شناخت و سير و تحول داستان و انواع مختلف آن در ادبيات فارسي است. از آثار ارزشمند اين دوره، نسخۀ داستاني عاشقانه اي از قرن يازدهم هجري است موسوم به «بهجت‌افزا». بهجت‌افزا شرح مفصل عشق و سفرهاي «بديع‏الزمان» و حوادثي است كه بر او ميگذرد. اثر، رمانسي منثور آميخته با نظم است. تحليل محتوا، سبك‌شناسي و معرفي اثر مذكور، هدف اصلي اين نوشتار است. روش مطالعه: مقالۀ حاضر براساس روش تحليلي (تحليل زبان و محتوا) و با ابزار كتابخانه اي انجام شده كه جامعۀ موردمطالعۀ آن نسخۀ خطي «بهجت‌افزا» اثري از قرن يازدهم هجري است. يافته ها: در بعد ادبي، مؤلف با بكارگيري انواع شگردهاي بياني و بديعي، به زيباييهاي لفظي و معنوي كلام افزوده است. بسامد كاربرد عناصر تصويرساز در حوزۀ بيان بيشتر از موارد ديگر است؛ بلحاظ فكري اثري برونگراست؛ مفاهيمي مانند عشق، توجه به زندگي عامۀ مردم، ارتباطات طبقات پايين‌دستي جامعه با مراكز قدرت، نشر اخلاق و پايبندي به اصول و نيز اعتقاد به مذهب تشيع و باور به مشيت الهي و سرنوشت و فطرت انسان در اين اثر، تأمل‌برانگيز است. نتيجه گيري: داستان بهجت‌افزا بيانگر رشد و رواج داستان و رويكرد اهل هنر آن زمان به ادبيات داستاني است؛ نويسنده در توصيفات خود به گلستان سعدي و در برخي قسمتهاي داستان به كليله و دمنه نظر داشته است. نثر آن به شيوۀ بينابين دورۀ صفوي است. اين داستان در رديف آثاري چون محبوب القلوب، زينت المجالس و گلشن خيالات قرار دارد؛ با اين تفاوت كه اين دستنوشته، يك داستان بلند است. شيوۀ داستان درونه گيري با درونمايۀ داستانهاي سفري و بنمايه هاي عياري است. معرفي اين اثر ميتواند براي پژوهشگران علاقه مند به ادبيات داستاني، تاريخ تطور و سير داستان در عهد صفوي، ادبيات عاميانه و داستاني سودمند واقع شود؛ همچنين داستان حاوي اطلاعات ارزشمند تاريخي، فرهنگي و اجتماعي است.