تحليل سبك رمان پاورقي عامه پسند دهۀ 1320 تا 1332، با نگاهي به تهران مخوف از مشفق كاظمي و ده نفر قزلباش از حسين مسرور

زمينه و هدف: رمان پاورقي، پديده اي نو و شاخه اي از ادبيات است. اين جريان ادبي معاصر، مورد توجه مردم بوده و ريشه در ادبيات عامه پسند دارد و بازتابي از مسائل جاري جامعه است و رويدادهاي سياسي، اجتماعي و تاريخي را مانند آينه در خود منعكس ميكند. پاورقي بعنوان رمان اجتماعي در كنار رشد و غناي جريان ادبي، با زبان ساده و ساختار كلي، نقاط ضعف و نقصهاي فرهنگي جامعه را نمايان ميسازد. همزمان با آشفتگيهاي سياسي، اجتماعي پايان دورۀ قاجار، نويسندگاني با قلم تند، پلشتيهاي جامعه را به نمايش درآوردند. نخست، رمان پاورقي اجتماعي تهران مخوف از مشفق كاظمي با محور عشق و نثري ساده و زباني گزارش‌گونه و سپس رمان تاريخي ده نفر قزلباش از مسرور با هدف تشويق به ميهن‌دوستي نگاشته شدند. هدف اين جستار، تحليل سبك اين دو اثر است. روش مطالعه: اين جستار با روشي توصيفي - تحليلي به بررسي سبك روايت و محتواي فكري و اسلوب خاص اين دو رمان پاورقي پرداخته است. يافته ها: رمانهاي عامه پسند را به دليل داشتن كليشه ها و چهارچوبهاي معين در سراسر اثر، از عنوان گرفته تا پايانبندي، وقايع، شخصيّتها، خط سير داستاني و درونمايۀ ثابت ازقبيل مثلثها و مربعهاي عشقي، دل بستن دختر و پسري از دو طبقۀ اجتماعي مختلف، و طرح روي جلد ميتوان از ادبيات نخبه گرا جدا كرد. همۀ اين مشخصّه ها عمدتاً حول محوري ساده و براي جذاب كردن داستان رقم خورده اند. نتيجه گيري: زبان در اين دو رمان، با توجه به نوع مخاطب، ساده، به دور از پيچيدگي و تكلف است. در هر دو رمان، عشق و وطن دو بنمايۀ اصلي هستند. درواقع عشق زميني و عشق به وطن در موازات يكديگر قرار دارند. ويژگي ديگر اين دو اثر، زبان نمادين و كنايي آنهاست. شخصيتها در آنها متعدد بوده و هريك نمايندۀ قشر خاصي از جامعه هستند. در تهران مخوف شاهد انتقادات جدي به مسئلۀ زنان هستيم و رويكرد نويسنده بيشتر اجتماعي است، اما در ده نفر قزلباش، رويكرد اصلي تاريخي بوده و وطن‌پرستي و مذهب‌گرايي جلوۀ بيشتري يافته است.