جستجوي واسوخت در شعر صائب تبريزي

زمينه و هدف: سبك واسوخت بعنوان يكي از فروع مكتب وقوع در نيمه دوم قرن دهم در ادب فارسي پديدار شد و تا اواسط نيمه اول قرن يازدهم در ايران رونق و رواج داشت. در اين سبك، برخلاف سنّت ديرينه غزل، عاشق به معشوق، سخن سخت ميگويد، ناز ميكند و بي نيازي پيشه ميسازد و گاه از معشوق روي برميتابد. اگرچه در عصر صائب، اين سبك در ايران ديگر بازاري نداشت، اما در شعر صائب، مضامين واسوختي -هرچند بصورت اندك و پراكنده- يافت ميشود كه نشان ميدهد او نيز بي ميل به سرودن چنين شعرهايي نبوده و نيم نگاهي به اشعار واسوخت داشته است. نوشتار حاضر ميكوشد اصطلاح واسوخت و اشعار واسوختي در شعر صائب را در حد توان جستجو و بررسي نمايد. روش مطالعه: پژوهش پيشِ‌رو، مطالعه اي نظري است كه بر مبناي مطالعات كتابخانه اي انجام شده و روش آن توصيفي-تحليلي است. محدوده تحقيق ديوان شش جلدي صائب به تصحيح محمد قهرمان است كه از آن ميان بيست غزل و تعدادي از تك‌بيتها انتخاب شده اند. يافته ها: با جستجو در ديوان صائب، بيست غزل و مقدار قابل‌توجهي بيتهاي پراكنده با محتواي واسوخت معرفي شده و براساس نوع مضمون به دسته هاي گوناگون تقسيم و تفكيك گشته اند. همچنين مشخص شده مخاطب شعرهاي واسوختي صائب، معشوق عام است يا خاص. نتيجه گيري: در شعر صائب دست كم دوازده بار «واسوختن» و هم خانواده هاي آن به كار رفته است كه نشان از تعلّق‌خاطر او به سرودن چنين اشعاري بوده است. مضمون شعرهاي واسوختي صائب عبارتند از: تبيين نظري واسوخت، هشدار، تهديد، نكوهش، بي رغبتي به وصال، طرد معشوق پيشين و اقبال به ديگري. مضمون بعضي شعرها حاكي از تجربه واقعي واسوخت در زندگي و شعر صائب است، اما در اغلب آنها معشوق خاصّي مطرح نيست.