تحليل زنجيره هاي واژگان مثبت در ديوان شمس تبريزي

زمينه و هدف: ديوان شمس بازتابي از آراء و انديشه هاي مولانا است كه بسياري از واژگان آن در هر دو محور همنشيني و جانشيني داراي بار معنايي مثبت است و چونان زنجيري بافت كلام را در خدمت افكار خالق آن درمي‌آورد؛ چنانكه يكي از روانشناسان شهير غربي، مارتين سليگمن، نظر خويش را از نشانگان درماندگي آموخته شده، به آثار نافذ احساسات مثبت معطوف داشته ‌است. هدف از اين جستار بررسي و تحليل غزلها و بررسي زنجيره هاي واژگاني مثبت مولانا در ديوان شمس طبق نظريۀ روانشناسي مثبت‌گراي مارتين سليگمن است. روش مطالعه: پژوهش حاضر بعنوان پژوهشي بنيادي با استفاده از روشهاي استدلال و تحليل عقلاني و بر پايۀ مطالعات كتابخانه اي بهره جسته و به مقولۀ تحليل زنجيره هاي واژگان مثبت با تكيه بر مؤلفه هاي مثبت‌گراي مارتين سليگمن و تأثير آن بر ديوان شمس تبريزي پرداخته ‌است. جامعۀ آماري سه هزار بيت از كتاب ده جلدي كليات شمس مولوي، براساس نسخه بديع الزمان فروزانفر با تصحيحات و حواشي وي است. يافته‎ها: همۀ مؤلفه هاي روانشناسي مثبت‌گراي سليگمن در كليات شمس مشاهده شده ‌است. درصد فضيلتهاي مثبت سليگمن در ديوان شمس بدين‎ ترتيب است: تعالي با %42/43 رتبۀ نخست فضيلتها را به خود اختصاص داده ‌است. خرد و دانايي با %20/61 در رتبۀ دوم است. شجاعت با %17/28در رتبۀ سوم قرار دارد. نوع‌دوستي با %14/10، اعتدال با %4/62 و عدالت‌جويي با %0/96رتبه هاي بعدي را به خود اختصاص داده اند. قابليتهاي عشق با %74/54، رهبري با %65/38 و كمال با %53/96 بيشترين و قابليتهاي شوخ‌طبعي با %0/78، عدالت‌جويي با %0/96 و پايداري با %7/92 كمترين نمود را داشته اند. نتيجه گيري: بهره گيري از اين دست مفاهيم و واژگان مثبت در ديوان شمس، علاوه بر آنكه موجب رهيابي مخاطب به شهر عشق مولانا ميگردد، در ايجاد تحول رواني و تغيير نگرش و ارتقاي كيفيت زندگي مخاطب مؤثر است. انطباق عناصر زباني و فكري مثبت مولانا در ديوان شمس با آراي سليگمن، اين دو سرمايۀ معنوي و انسان‌ساز، با فاصلۀ زماني هشت قرن اصليترين نتيجه و محصول اين پژوهش است. انديشه ها و مؤلفه هاي سليگمن بمثابۀ موضوع و دنياي برين برساخته مولانا در ديوان شمس بمنزلۀ مصداق و عقربۀ قطب‌نماي حيات متعالي انساني، ائتلافي شگفت و بي‌بديل پديد آورده اند كه از دو نظرگاه علمي و هنري ادبيات و روانشناسي قابل‌اتكا و ثمربخشند.