خوانش سرمتني اشعار حافظ با تكيه بر نظريۀ ترامتنيت ژرار ژنت

زمينه و هدف: اين مقاله با هدف خوانش سرمتني اشعار حافظ با تكيه بر نظريۀ ترامتنيت ژرار ژنت نگارش يافته است. ژنت روابط طولي ميان يك اثر و گونه اي را كه بدان تعلق دارد سرمتنيت مينامد. بدين منظور، با توجه به اهميت گونه شناسي اشعار حافظ، اين مسئله در قامت خوانش سرمتني بررسي گرديده است. روش مطالعه: اين پژوهش مطالعه اي نظري بوده و به شيوه توصيفي-تحليلي انجام گرفته است. محدوده موردمطالعه، ديوان غزليات حافظ به تصحيح قاسم غني و محمد قزويني ميباشد. در اين پژوهش تلاش شده اشعار حافظ براساس نظريۀ ترامتنيت ژرار ژنت بررسي شود. يافته ها: با توجه به انگاره ترامتنيت ژنت، يافته هاي پژوهش حكايت از آن دارد كه سرمتن اشعار حافظ را ميتوان بلحاظ گونه و وجه، به انواع پيش رو طبقه بندي نمود: سياسي، تعليمي، مدحي، حسب حال، مفاخره، طنز و هجو، فلسفي-عرفاني، دعايي، قلندري و ملامتي. نتيجه گيري: سرمتن اشعار حافظ شامل اشعار سياسي انتقادي، سياسي مدحي، مقاومت سياسي، طنز سياسي و حماسۀ سياسي ميشود. اشعار مدحي را ميتوان به انواعي چون ستايشگرانۀ مدحي، ستايشگرانۀ وصفي، ستايشگرانۀ مرثيه اي، ستايشگرانۀ حسب‌وحالي، و ستايشگرانۀ مفاخره طبقه بندي نمود. پس از گونۀ «دعايي» و «طنز و هجو»، سرمتن اشعار عاشقانه و عارفانۀ حافظ را ميتوان ذيل گونۀ فلسفي و عارفانه صورت‌بندي كرد. ازطرفي اشعار ملامت‌گرانۀ حافظ ذيل عناويني چون «تن به ملامت سپردن و از بدگويي اهل ظاهر نهراسيدن و نرنجيدن، پرهيز از جاهِ دنيوي و صلاح و مصلحت‌انديشي و بي‌اعتنايي به نام و ننگ، پرهيز از زهد و زهد‌فروشان، پرهيز از ريا، ديد انتقادي به نهادهاي رسمي، پرهيز از ادعاي كشف و كرامات، عيب‌پوشي، پرهيز از خودپسندي و خودپرستي و ستيزه با نفس و جُستن رستگاري در عشق» طبقه بندي ميشود.