بررسي سير تحوّل محتواي شعر فارسي انتظار در قرن معاصر

زمينه و هدف : شعر مهدويت و انديشۀ انتظار ، همواره از مضامين موردنظر شاعران فارسي‌زبان بوده است . در شعر انتظار ، شاعران بر پايۀ اعتقاد به منجي آخرالزمان و با توجه به حكومتهاي زمانۀ خود ، به موضوع مهدويت پرداخته اند . بديهي است مضامين و برداشتهاي آنها در دوره هاي مختلف ، تفاوتهايي دارد و تغيير و تحول مضامين در اين نوع از شعر ديني ، بويژه در قرن اخير، قابل‌توجه است . در اين پژوهش ضمن بررسي محتواي شعر انتظار در سه دورۀ پهلوي اول ، پهلوي دوم و انقلاب اسلامي، به عوامل تأثيرگذار در تغييرات محتوايي اين شاخۀ مهم شعر ديني نيز پرداخته شده است . روش مطالعه : اين پژوهش به روش تحليل محتوا و با استفاده از شيوۀ كتابخانه اي در گردآوري اطلاعات انجام شده است. يافته ها : در دورۀ پهلوي اول ، شاعران براساس سبك و سياق گذشته ، به اشتياق براي ديدار موعود و نيز بر پايۀ روايات به موضوع ظهور ميپرداختند و هيچ نوع هدف و جهتگيري خاصي را تبليغ نميكردند . در دورۀ پهلوي دوم با توجه به آزاديهاي سياسي و اجتماعي بيشتر و بتبع آن گسترش شعر ديني و نيز نابسامانيهاي سياسي و اجتماعي ، شاعران موضوع انتظار را با مسائل روز پيوند زدند و نوعي اميد به آينده را خلق كردند . در شعر انتظار انقلاب كه آخرين دورۀ موردبررسي در اين پژوهش است با ظهور رويكردهاي جديدي در اين نوع شعر مواجه هستيم و شاعر با پيوند زدن انتظار با مسائل سياسي و اجتماعي جامعه ، به جهتگيري و ذكر وظايف منتظران ميپردازد . نتيجه گيري : ميل به تغييرات شعر انتظار از دهۀ چهل و همزمان با ظهور گفتمان مقاومت و مبارزه و نيز رواج نو انديشيهاي ديني ، آغاز و بعد از انقلاب اسلامي به اوج خود رسيده است .