بررسي تطبيقي سبك شناسي اشعار فارسي و عربي شيخ بهايي در ساختار و محتوا

زمينه و هدف: بهاءالدّين محمّد عاملي مشهور به شيخ بهايي (953-1030هـ.ق) از فاضلترين عالمان دورۀ صفويه است كه با داشتن ذوق ادبي، اشعاري به فارسي و عربي سروده است. در مقالۀ حاضر با رويكرد سبك‌شناسي، اشعار فارسي و عربي وي در ساختار و محتوا بصورت تطبيقي بررسي شده است. روش مطالعه: گردآوري اطلاعات پژوهش به شيوۀ كتابخانه اي انجام گرفته است و نگارش يافته هاي تحقيق، به شيوۀ توصيفي-تحليلي ميباشد. جامعۀ آماري نيز شامل ديوان شيخ بهايي و اشعار عربي وي است كه در الكشكول و كتابهاي مختلف چاپ شده است. يافته ها: اشعار فارسي شيخ بهايي، ساده و به دور از تكلفهاي زباني است. در شعر عربي نيز مطابق صرف و نحو عربي، اشعاري به دور از لغزش سروده است. ملمع گويي، استفاده از اوزان عربي، و كاربرد واژه هاي عربي از تأثيرات زبان عربي است كه در شعر فارسي وي ديده ميشود. در مقايسۀ تطبيقي در ساختار و محتواي هر دو شعر تشابه وجود دارد. جناس، واج آرايي، تكرار واژه، جمله، طرد و عكس، تشبيه، استعاره، اقتباس قرآني، تضاد، كنايه، و تلميح، در ساختار بلاغي شعر او فراواني دارد. شيخ بهايي در محتواي شعري، به مضامين عرفاني، مذهبي، تعليمي، غنايي توجه دارد و مضامين تعليمي را نيز با مايه هاي مذهب و عرفان سروده است. بخش اندكي از اشعارش نيز غنايي است كه در اشعار عربي بيشتر از فارسي ميباشد. نتيجه گيري: شيخ بهايي شاعري دوزبانه است كه علاوه بر شعر فارسي، به زبان عربي كه زبان مادري وي بوده است، شعر سروده است. در مقايسۀ تطبيقي دو گونۀ شعرش، تشابهات سبكي در ساختار زباني، بلاغي و محتوايي وجود دارد. وي با زباني ساده، بلاغتي مرسوم و متداول و انديشۀ مشترك عرفاني و مذهبي، به فارسي و عربي شعر گفته است.