تدوين و هنجاريابي آزمون رشدي زبان فارسي

هدف هدف اصلي اين پژوهش در فقدان آزمون رشدي با هنجار متناسب با سن رشد كودكان براي زبان فارسي، تدوين آزمون رشدي روا و معتبر براي گردآوري داده‌هاي هنجار از كودكان 3 -7 ساله سالم فارسي‌زبان ايراني است. از اين آ‌زمون مي‌توان براي شناسايي اختلال زباني و سنجش شدت آن در كودكان فارسي‌زبان3 تا 7 ساله داراي اختلال‌هاي رشدي زبان در مقايسه با همتايان سني آن‌ها نيز استفاده كرد. روش بررسي پژوهش حاضر به منظور تدوين و هنجاريابي آزمون رشدي زبان فارسي به‌عنوان يك ابزار توصيفي روا و معتبر، در 3 مرحله انجام شد. ابتدا پيش‌نويس سازه نخست آزمون با درنظر گرفتن مختصات زباني و فرهنگي زبان فارسي و مطالعات پيشين براي سطوح زباني واج‌شناختي، تك‌واژشناختي، نحوي، معناشناختي وكاربردشناختي با 9 آزمايه، 180 گويه و دو داستان تصويري تدوين شد. نسخه نخست آزمون بر روي 200 كودك سالم 3 تا 8 سال فارسي‌زبان تهراني براي سنجش حساسيت آزمايه‌ها براي گروه‌هاي مختلف سني اجرا شد. نتايج اين نسخه به‌وسيله 3 متخصص آسيب‌شناس گفتار و زبان خبره و 3 زبان‌شناس باليني بررسي و نسبت روايي محتوايي آن به ‌دست آمد. نتايج اين مرحله در كارگاه باليني براي 20 تن از متخصصان گزارش شد. در مرحله دوم باتوجه‌به نتايج و پيشنهادها اصلاحات لازم در سازه آزمون و گويه‌ها انجام شد. همچنين آزمايه «تك‌واژ جمع» كه از حساسيت تشخيصي كافي برخوردار نبود، حذف و آزمايه «تعريف واژه» كه در ساير آزمون‌هاي رشدي كاربرد داشت، به ساختار آزمون افزوده شد. نسخه نهايي آزمون با 9 آزمايه، 105 گويه و 2 داستان تصويري براي كودكان 3 تا 7 تدوين شد. نتايج نشان داد آزمون براي گروه سني 8 سال از حساسيت تشخيصي هنجار برخوردار نيست. سپس نسخه پالايش‌شده به‌صورت پايلوت بر روي 200 كودك فارسي‌زبان در جامعه نمونه اجرا و روايي و اعتبار آن محاسبه شد. براي بررسي روايي صوري و محتوايي نسخه نهايي آزمون از نظرات 8 متخصص گفتاردرماني و زبان‌شناسي و براي بررسي روايي سازه از ماتريس همبستگي و تحليل عاملي تأييدي و براي تعيين اعتبار آن از آلفاي كرونباخ استفاده شد. در مرحله سوم نسخه نهايي آزمون بـه روش نمونـه‌گيـري خوشـه‌اي چندمرحلـه‌اي تصـادفي در 5 استان‌ منتخب تهران، مازندران، فارس، اصفهان و خراسان از 1200 كـودك 3 تا 7 ساله مهدكودك‌ها و مدارس در دسترس به‌وسيله آسيب‌شناسان گفتار و زبان آموزش‌ديده اجرا و داده‌هاي گويه‌ها و نمونه‌ گفتارهاي پيوسته ضبط‌شده به كمك نسخه 20 نرم‌افزار SPSS تجزيه‌وتحليل شد. يافته‌ها روايي محتوايي 0/78 و اعتبار آزمون 0/76 به دست آمد. علاوه بر تأييد روايي سازه و روايي تشخيصي آزمون، همبستگي بين آزمايه‌ها و نمره كلي آزمون نيز در سطح 0/01 (با همبستگي 0/20 تا 0/83) معنادار بود. هنجار گروه‌هاي سني در بازه سني 6 ماهه و يكساله به‌صورت نمره استاندارد محاسبه و در جدول‌ها گزارش شد. نتيجه‌گيري آزمون رشدي زبان فارسي مي‌تواند ابزاري با روايي و اعتبار مناسب بــراي سنجش هنجار زباني كودكـان گروه‌هاي سني 3 تا 7 ساله باشد. هنجارهاي سني به‌دست‌آمده در اين پژوهش، مي‌تواند به‌عنوان معياري براي تعيين فاصله سن تقويمي با سن زباني كودكان 3 تا 7 سال و تعيين شدت آسيب باشد. از هنجارهاي سني آزمون نيز مي‌توان براي ارزيابي و تعيين ميزان پيشرفت كودكان پس از توان‌بخشي استفاده كرد.