طبيعت‌گرايي و خودشكني‌هايش

خودشكن‌بودن طبيعت‌گرايي انگاره‌اي تاريخي است. دو نوع از جديدترين تقريرها از آن، متعلق به استدلال تعقلي و تكاملي است. اين دو استدلال به‌ترتيب در پي مقابله با اين دو انگارۀ اصلي طبيعت‌گرايي‌اند: بين حالت‌هاي ذهن ارتباط صرف علّي و معلولي حاكم است و قابليت اطمينان‌بخشي قواي شناختي پايين است. استدلال تكاملي و تعقلي با تبيين خودشكن‌بودن طبيعت‌گرايي، به ‌درستي نقاط ضعف طبيعت‌گرايي را نشانه رفته‌اند: 1. توجيه ساده‌انگارانۀ پديده‌هاي ذهني در بافتي ماده‌گرايانه، بهترين و تنها توجيه عقلي ممكن نيست؛ 2. طبيعت‌گرايي بنا بر نظريۀ انتخاب طبيعي، اولويت را نه باورهاي درست، بلكه بقا و توليد مثل مي‌داند؛ 3. ادعاي محصول تصادفي‌بودن قواي شناختي، هرگونه اعتماد نسبت به اطمينان‌بخشي اين قوا را از بين مي‌برد؛ 4. طبيعت‌گرايي روش‌شناختي به‌جاي آنكه از طريق قدرت تبييني‌اش در پي اقناع علمي باشد، تبديل به يك پيش‌فرض علمي شده است. علي‌رغم داشتن نقاط قوت در ردّ طبيعت‌گرايي، اين دو استدلال از محدوديت‌هايي هم برخوردارند. معتقديم اين نقاط ضعف، خاصِ استدلال تعقلي و تكاملي است و طبيعت‌گرايي را از خودشكن‌بودن رها نمي‌كند. اين مقاله با روش تحليلي-انتقادي دو هدف را دنبال مي‌كند: نخست مطالعۀ تطبيقي استدلال تعقلي و تكاملي در بسط انگارۀ خودشكني طبيعت‌گرايي و دوم بيان نقاط قوت و ضعف اين دو استدلال با نگاهي تكميلي و انتقادي در مواجهه با اين انگاره.