مهندسي زباني سوره توحيد از ديدگاه نظريه نظم عبدالقاهر جرجاني

نظريه نظم جرجاني با اعتقاد به وجود اعجاز قرآن در نظم و مهندسي زباني آن، مهندسي زباني قرآن را در رد نظريه صرفه بررسي مي‌كند. او معتقد به چينش ويژه‌ واژگان قرآني است كه حذف واژه‌اي يا جابجايي موقعيت آن يا جاگذاري واژه‌اي مترادف به جاي آن، باعث نابودي نظم قرآني و مقصود متكلم مي‌گردد. سوره توحيد سوره‌اي است كه واژگان آن باتوجه به شرايط مخاطبين آن به خصوص مشركان قريش كه باتوجه به درخواست آنان از پيامبر (ص) نازل گرديد، داراي چينش زيبايي‌شناسيِ خاصي است. اين مقاله با روش توصيفي-تحليلي و نظريه نظم جرجاني درصدد تحليل زيبايي‌شناسيِ ساختاري و واژگاني سوره توحيد است تا اشاره كند كه سوره توحيد به تناسب درخواست مشركين قريش از پيامبر(ص)، با استقاده از عوامل زباني مختلفِ باهم متناسب و مؤيّد يكديگر در رسيدن به يك معنا و نظم حاصل از آنها، از خلال فعل امر قل در معناي ارشاد، ضمير منفصل (هو) و دو فصل بلاغي در سياق مثبت در آيه اول و دوم و ضمير متصل (له) و وجود دو وصل در سياق منفي در آيه سوم و چهارم براي اشاره به قطع اتصال الله با موجودات در احديت، نكره بودن (أحد) اشاره به تعظيم و ناشناخته بودن يگانگي (الله)، معرفه بودن (الصمد) دلالت بر اختصاص صمديت به او، تقديم (له) در آيه چهار اشاره به حصر نفي همتايي براي او و اثبات آن براي غير او و حذف مفعول‌به فعل لم‌يلد براي اثبات يگانگي او، الله را با اثبات وحدانيت او، پارادوكسي معرفي مي‌كند كه عقل‌ها از دركش حيران مانده‌اند.