نقض هاي اصول همكاري گرايس در سوره مجادله

ارتباطي كه بين عناصر و سازه‌هاي يك پاره‌ گفتار وجود دارد، موجب معنامندي كلام مي‌گردد. نظريه همكاري گرايس كه از آن با عنوان «اصول همكاري» ياد مي‌شود، شامل چهار اصل «كميت»، «كيفيت»، «ارتباط» و «شيوه بيان» است كه هِرْبِرت پِل گرايس، فيلسوف تحليل زبان (1913-1988) مخاطب را در گفتگو به رعايت اين اصول ملزم مي‌داند. بر پايۀ اين ديدگاه، اگر يك يا هر دو طرف گفتگو از اين اصول عدول نمايند، كلام آن‌ها داراي معناي ضمني و تلويحي مي‌گردد. سوره مجادله كه از برخي عناصر روايي از جمله مكالمه برخوردار است، قابليت خوانش از منظر اصول چهارگانه گرايس را دارد. لذا پژوهش حاضر بر آن بوده تا به شيوه توصيفي- تحليلي، نقض اصول مكالمه‌اي گرايس را در سوره مجادله بررسي كند و از اين رهگذر، كاركرد آن نقض‌ها را در ايجاد معاني تلويحي و فرامتني تحليل نمايد. نتايج حاصل از اين جستار بيانگر اين مطلب است كه نبايد چنين پنداشت كه عدم رعايت اصول چهارگانه گرايس معنامندي كلام را در سوره مجادله خدشه‌دار مي‌سازد، بلكه پيام‌هاي تلويحي و انگيزه‌هاي متفاوتي از جمله تعليم آداب معاشرت، سنجش خلوص نيت اغنيا، هشدار و انذار، اهانت عامدانه، اشاره به صفت اعلميت خداوند و غيره سبب نقض اصول گرايس در اين سوره شده است كه گوينده، اين شيوه گفتماني را ضمن كاربست سازوكارهايي همچون كنايه، اغراق، تناسي تشبيه و غيره، تأثيرگذارتر از رد و بدل كردن اطّلاعات با عنايت به ساختار ظاهري كلمات مي‌يابد.