مقايسه تطبيقي داستان فريدون در شاهنامه‌ فردوسي و شاه لير شكسپير با رويكرد اسطوره‌شناختي

داستان فريدون و تراژدي شاه لير علي‌رغم اين كه با فاصله‌ زماني - حدود ششصد سال - و فاصله‌ مكاني - يكي در خراسانِ ايران و ديگري در بريتانيا - خلق شده‌اند، داراي شباهت‌هاي چشمگير و قابل‌توجهي‌اند و همين موضوع مطالعه‌ تطبيقي اين دو اثر را امكان‌پذير مي‌سازد. اين جستار در نظر دارد با گردآوري مطالب به روش اسنادي (=كتابخانه‌اي) و روش پژوهش توصيفي - تطبيقي تفاوت‌هاي اين دو اثر را با رويكرد اسطوره‌شناختي مورد بازبيني قرار دهد. به نظر مي‌رسد دليل تفاوت ميان داستان فريدون با شاه لير ناشي از خاستگاه باورهاي اساطيري است كه اين دو روايت را شكل داده‌اند. فريدون قهرماني است كه منشأ و خاستگاه ايزدي دارد، او صاحبِ خرد اهورايي يا خردِ ذاتي است كه از آغاز گزينش درست را انجام مي‌دهد و تسليم سرنوشتي است كه از ابتدا آن را مي‌داند. شخصيت فريدون از ابتداي داستان تا انتها تغييري نمي‌كند او صاحب دانايي است و هيچگاه در طول حماسه كاري ناشايست از او سر نمي‌زند. اما در مورد لير شاه موضوع متفاوت است؛ زيرا تصميم او از روي خرد نبوده بلكه كاملاً وابسته به آزموني است كه خود قادر به تشخيص صحت و اعتبار نتيجه‌ آن نيست. در تراژدي شاه لير مي‌بينيم كه شخصيت لير از آغاز تا پايان نمايش دچار تحول و دگرگوني مي‌شود و در پايان است كه در هيئت يك «پير فرزانه» دست از دنيا مي‌شويد. پايان اين دو روايت نيز تفاوت مهمي با هم دارد. شكيبايي فريدون براي از بين بردن پسران ناخلف خود نشان از اساطير ايراني دارد، اين شكيبايي گرچه طولاني است اما در نهايت منجر به پيروزي نهايي خير بر شر مي‌شود اما پايان در نمايش شاه لير نابودي و تباهي كل خاندان پادشاهي است. اين مقاله تلاش دارد تا تفاوت‌هاي اين دو اثر را با توجه به باورهاي اسطوره‌اي كه موجب خلق اين آثار شده‌اند مورد بررسي قرار دهد.