تأثير عناصر داستاني در روايت پردازي(مطالعه موردي: مقايسه حكايت «نرد بازي كردن طغان‌شاه» در چهارمقاله، تذكرة الشعرا و لطايف الطوايف)

ﻋﻨﺎﺻﺮ داﺳﺘﺎﻧﯽ ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ اﺑﺰار رواﯾﺖﭘﺮدازي اﺳﺖ. رواﯾﺖﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻣﻀﻤﻮن و ﻣﻮﺿﻮع ﻣﺸﺘﺮك، در زﻣﺎنﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن، از ﺳﻮي راوﯾﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﺷﮑﻞﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎزرواﯾﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺣﮑﺎﯾﺖ «ﻧﺮد ﺑﺎزي ﮐﺮدن ﻃﻐﺎنﺷﺎه» را ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻋﺮوﺿﯽ در ﻗﺮن ﺷﺸﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ؛ ﺑﻌﺪ از آن دوﻟﺘﺸﺎه ﺳﻤﺮﻗﻨﺪي در ﻗﺮن ﻧﻬﻢ و ﻓﺨﺮاﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺻﻔﯽ در ﻗﺮن دﻫﻢ آن را ﺗﮑﺮار ﮐرده اﻧﺪ. ﻣﺴﺌﻠﮥ ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﻀﻤﻮن ﻣﺸﺘﺮك، ﻧﻮع رواﯾﺖﭘﺮدازي در ﺳﻪ رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻐﯿﯿﺮ در رواﯾﺖﭘﺮدازي راوﯾﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﯾﮏ رواﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮد، اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدن ﯾﺎ ﻧﮑﺮدن از ﻋﻨﺎﺻﺮ داﺳﺘﺎﻧﯽ و ﻧﻮع ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮي از ﻋﻨﺎﺻﺮ داﺳﺘﺎﻧﯽ در ﻋﻤﻞ رواﯾﺖ اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﺟﺴﺘﺎر، ﺳﻪ رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺎ ﻫﺪف دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﻟﮕﻮي رواﯾﺘﯽ ﻫﺮﮐﺪام از آنﻫﺎ، از ﻧﻈﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر، ﺷﺨﺼﯿﺖﭘﺮدازي، ﺻﺤﻨﻪﭘﺮدازي، ﻋﻤﻞ رواﯾﺖ، ﭘﯽرﻧﮓ و درونﻣﺎﯾﻪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. رواﯾﺖﻫﺎي ﻣﺬﮐﻮر ﺗﻔﺎوتﻫﺎﯾﯽ در ﺷﯿﻮهﻫﺎي رواﯾﺖﭘﺮدازي دارد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﺎﻫﻤﺴﺎﻧﯽﻫﺎ ﺑﻪدﻟﯿﻞ ﻧﻮع ﺑﻪﮐﺎرﮔﯿﺮي ﻋﻨﺎﺻﺮ داﺳﺘﺎﻧﯽ در آنﻫﺎﺳﺖ. در ﺑﺮرﺳﯽ تحليلي-ﻣﻘﺎﯾﺴﻪاي ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ روش ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﯾﺎ اﺳﺘﻨﺎدي ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪ ﺣﺠﻢ رواﯾﺖ ﭼﻬﺎرﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از دو رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ. ﺷﺨﺼﯿﺖﭘﺮدازي ﻓﻘﻂ در دو رواﯾﺖ ﻧﻈﺎﻣﯽ و ﺻﻔﯽ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در رواﯾﺖ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻗﻮيﺗﺮ اﺳﺖ. ﺻﺤﻨﻪﭘﺮدازي در ﻫﺮ ﺳﻪ رواﯾﺖ ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ و ﻧﻮع ﺑﯿﺎن درونﻣﺎﯾﻪ در ﺳﻪ رواﯾﺖ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻓﺮق ﻣﯽﮐﻨﺪ. ره‌آورد ﻣﻘﺎﻟﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯽرﻧﮓ و اﻟﮕﻮي ﺑﻪﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪﺷﺪه در رواﯾﺖﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮا و ﻣﻀﻤﻮن ﻣﺸﺘﺮك، ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺗﻔﺎوت در ﺳﺎﺧﺘﺎر و ﺷﮑﻞ رواﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﻮع اﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻨﺎﺻﺮ داﺳﺘﺎﻧﯽ در ﻇﻬﻮر اﯾﻦ تفاوتﻫﺎ ﻧﻘﺸﯽ ﻣﺆﺛﺮ دارد.