نقش «تضاد و جاذبه» در «شدن انسان» (بررسي انتقادي ديالكتيك هگل و تبيين ديدگاه شهيد بهشتي)

شهيد آيت‌الله بهشتي، متفكر و فيلسوف معاصر، در انسان‌شناسي خود، انسان را موجودي متحرك و «شدني» مستمر معرفي كرده است كه مي‌تواند در مسير رشد قرار بگيرد و راه كمال را بپيمايد. درمورد منشأ حركت و شدن در هستي‌شناسي، نظريات مختلفي وجود دارد كه يكي از برجسته‌ترين آن‌ها را مي‌توان نظريه ديالكتيك هگل دانست. در مقابل، انديشمندان اسلامي اين نظريه را رد كرده‌اند و شهيد بهشتي نيز قانون تضاد، جاذبه و التيام را اختيار كرده است. بر اساس مفاد اين نظريه، انسان در مواجهه با تضاد و گرايش به يكي از اطراف تضاد ساخته مي‌شود و اين ساخته شدن مستمر همان حركت و «شدن» در نگاه بهشتي است. اين قانون در انسان‌شناسي او نمودي آشكار دارد و از انسان‌شناسي در نظامات اجتماعي انسان، نظير نظام سياسي، حقوقي و تربيتي نشئت مي‌گيرد. در اين پژوهش، به روش توصيفي ـ تحليلي ضمن تبيين و نقد نظريه ديالكتيك هگل، به ديدگاه شهيد بهشتي درمورد عامل حركت در متافيزيك پرداخته‌ايم و از آن در تبيين «شدنِ انسان» سود جسته‌ايم و به ثمراتش در انديشه‌هاي تربيتي و سياسي شهيد بهشتي اشاره كرده‌ايم.