بررسي تطبيقي جبر و اختيار در سعادت و شقاوت از ديدگاه ملاصدرا و آيت الله مجتبي قزويني

سعادت و شقاوت از آغاز پيدايش بشر، موضوع اساسي و دغدغه اصلي او بوده است. از نظر آيت­الله مجتبي قزويني، بحث سعادت و شقاوت چنان‌كه در فلسفه و عرفان مطرح شده، مخالف معارف قرآني است. اين درحالي است كه فلاسفه‌اي همچون ملاصدرا كه در پي سازگار كردن قرآن، برهان و عرفان‌اند، چنين نظري ندارند. اين نوشتار درآمدي است بر بررسي ديدگاه فلاسفه در اين زمينه و تجميع نظر آيت‌الله مجتبي قزويني و ملاصدرا، و گام برداشتن در مسير ايجاد هماهنگي ميان فلسفه اسلامي با معارف قرآني. ارزيابي سخنان اين دو انديشمند در اين حوزه نشان مي‌دهد كه به‌طور كلي آيت‌الله قزويني دلايل كافي و قانع‌كننده‌اي در مخالفت با فلسفه ارائه نداده و نظر او درمورد جبرانگار بودن فلاسفه ازجمله ملاصدرا درست نيست. استاد قزويني سعادت و شقاوت را امري اختياري مي‌داند، اما به طبيعت ثانويِ شقاوت و تغييرناپذيري آن قائل است. از ديدگاه او، سعادت و شقاوت در فلسفه امري جبري و تخلف‌ناپذير است، اما ملاصدرا عوامل ارادي سعادت را به‌صراحت برشمرده و موانع دست‌ساز بشر بر سر راه سعادت را گوشزد كرده است.