تنقيح مباني انسان‌شناختي آموزه كمال در عرفان نظري

غايت آفرينش از منظر عرفان نظري به كمال رسيدن تك‌تك موجودات هستي است و شايسته‌ترين طريق براي تحقق آن را طريق انسان كامل دانسته‌اند. در تبيين اين نگاه، پژوهش پيشِ‌رو به شيوه توصيفي ـ تحليلي به تنقيح مباني انسان‌شناختي ناظر به مسئله «كمال انسان» در عرفان نظري پرداخته و به اين نتيجه رسيده است كه رويكرد اين ساحت براساس اين مباني ويژه، ازجمله دوساحتي بودن وجود انسان، «قلب» حقيقت انساني و مقام «خداگونگي» انسان، رويكردي خدامحورانه است. ويژگي خاص انسان در عرفان نظري برخورداري از قوه «خداگونگي» است. انسان خداگونه، انسان كامل خداخواهِ خداآگاه و باريافته به مقام قرب إلي‌الله است. در ادبيات عرفان نظري، تقرب به حق «ولايت» نام دارد و مراد از آن محو انانيت و تعيّن عبد و رسيدن به مقام فناي في‌الله است كه ملاك و ميزان كمال انساني است. منهج تربيتي عرفان نظري تربيت انسان به انسان است كه بر مبناي آن نفوس مستكفي با استعانت از نفوس مكتفي با سير و سلوك قلبي در مسير قرب الي‌الله اعتلا مي‌يابند و به ميزان كسب كمالات اسمايي و بقا به صفات الهي در كردار و گفتار خويش، پيوندي راسخ ميان حيات طيبه و حيات معقول ايجاد كرده، صراط مستقيم عبوديت را پيموده، خداگونه مي‌شوند. نيل به «خداگونگي» كه خود مفهومي تشكيكي و منشأ اثرات عيني است، غايت آفرينش انسان و كمال وجود اوست.