واكاوي خصوصي‌سازي صنايع پايين‌دستي نفت و گاز در ايران از منظر چارچوب توسعه و تحليل نهادي استروم

اين پژوهش به بررسي اين سؤال پرداخته است كه «عوامل برون‌زاي مؤثر، بازيگران و پيامدهاي غيردولتي شدن صنايع پايين‌دستي نفت و گاز چه مواردي هستند؟» در گام اول سؤالات متناسب با چارچوب IAD با مطالعه اسناد، پژوهش هاي پيشين، اخبار و داده‌هاي اقتصادي استخراج گرديدند. در اين گام 15 نفر از نخبگان و فعالان صنعتي به روش غيرتصادفي و بر مبناي احراز نخبگي در صنعت پتروشيمي انتخاب گرديده و در بازه 3 ماهه تابستان 1401 مورد مصاحبه نيمه ساختاريافته قرار گرفتند. در گام دوم گزاره هاي مستخرج از مصاحبه ها با استفاده از روش تحليل مضمون، با رويكرد قياسي و بر مبناي چارچوب تحليلي IAD بررسي گرديدند. عوامل برون‌زا به سه دسته تقسيم مي‌شوند؛ دسته اول ويژگي‌هاي اجتماع است كه عبارت‌اند از: ضعف رويكرد سرمايه‌گذاري عامه مردم، كژ گزيني بازيگران سياسي و عدالت‌طلبي. شرايط مادي/ بيولوژيكي عامل برون‌زاي دوم است كه از اين موارد تشكيل مي‌گردد: نقص بازار سرمايه و بخش بانكي، ضرورت حضور نهادهاي عمومي غيردولتي، نواقص بخش خصوصي واقعي، نواقص قانوني و سياست‌هاي كلان، نواقص بخش اقتصاد كلان، تحريم اقتصادي و نواقص تنظيم نرخ خوراك. عامل برون‌زاي سوم نيز قواعد، قوانين و اسناد بالادستي كشور هستند. در حوزه بازيگران 21 نهاد شناسايي شدند كه در سه لايه تأسيسي، سياستي و عملياتي فعاليت مي‌كنند و هركدام وظايف خاصي از سياست‌گذاري كلان، سياست‌گذاري بخشي و مستقيم، تأمين خوراك، مديريت و توسعه و ... را انجام مي‌دهند. پيامدهاي مستخرج نشان مي دهند كه همه اهداف اقتصادي در صنايع پايين‌دستي خصوصي محقق نشده اند.