برآورد ظرفيت ترسيب كربن خاك و زي‌تودۀ زيرزميني در تودۀ آميختۀ راش و ممرز (مطالعۀ موردي: جنگل ليره‌سر تنكابن)

بوم‌سازگان‌هاي جنگلي از بزرگ‌ترين منابع ذخيرۀ كربن هستند. به‌منظور برآورد ظرفيت ترسيب كربن زي‌تودۀ زيرزميني، خاك و ريشه در تودۀ راش و ممرز در جنگل ليره‌سر در تنكابن، 30 نمونه از هر يك از دو گونۀ راش و ممرز ريشه‌كن شده از زير تنه و به‌طور تصادفي انتخاب شد. نمونه‌برداري خاك در سه عمق 10-0، 30-10، 50-30 سانتي‌متري و نمونه‌برداري ريشه در شش طبقه ي قطري كمتر از يك، 5-1، 10-5، 20-10، 50-20 و بالاتر از 50 ميلي‌متري از قسمت‌هاي مختلف ريشه انجام شد. نمونه‌هاي خاك از الك 2 ميلي‌متري عبور داده شد و نمونه‌هاي ريشه خشك و با دستگاه آسياب‌كن پودر شدند. مقدار ذخيرۀ كربن در ريشه‌هاي گونه ي راش 8404 كيلوگرم در هكتار و در ريشه ممرز 6235 كيلوگرم در هكتار و مقدار كلي كربن ترسيب‌شده در لايه‌هاي معدني خاك از عمق 10-0 تا عمق 50-30 سانتي‌متر مربوط به راش 121 و ممرز 161 تن در هكتار محاسبه شدند. نتايج حاصل از ترسيب كربن خاك در دو گونۀ راش و ممرز نشان داد كه مقدار ترسيب كربن خاك در گونۀ ممرز در همۀ لايه‌ها به‌ترتيب 62.3، 72.5 و 56.9 و در گونۀ راش به‌ترتيب 42، 43.6 و 35.7 تن در هكتار است. نتايج آزمون تي مستقل نيز نشان داد كه بين كربن ذخيره‌شده در قطرهاي مختلف ريشۀ راش اختلاف معني‌داري با ممرز وجود ندارد. مقدار ترسيب كربن خاك در گونۀ ممرز در همۀ لايه‌ها بيشتر از راش است كه تأثير تنوع گونه‌اي بر مقدار ترسيب كربن خاك را نشان مي‌دهد. با توجه به تأثير آميختگي گونه‌ها بر ذخيره و ترسيب كربن در مقايسه با گونۀ خالص راش، انتظار مي‌رود كه در جنگلكاري در مناطق مستعد، از تركيب گونه‌هاي مختلف درختي استفاده شود. همچنين با توجه به پراكنش گستردۀ راش و ممرز در جنگل‌هاي هيركاني، به‌نظر مي‌رسد كه گونۀ ممرز تعديل‌كننده در تجزيۀ عناصر و ترسيب كربن در خاك باشد.