بهبود صفات رويشي- فيزيولوژيك پروونانس‌هاي فندق مايه‌زني‌شده با باكتري‌هاي محرك رشد، در شرايط عرصه

كندي رشد نهال‌هاي فندق به‌ويژه در سال‌هاي نخست جنگلكاري، اجراي برنامه‌هاي احيا و توسعۀ جنگل فندقلو را با تأخير مواجه مي‌كند. در اين زمينه، كاربرد كودهاي زيستي به‌ويژه باكتري‌هاي افزايندۀ رشد گياه مي‌تواند راهبرد مؤثري در بهبود صفات رويشي و فيزيولوژيك نهال فندق محسوب شود. بدين منظور در اوايل ارديبهشت 1396 در نهالستان فندقلوي اردبيل، خاك اطراف ريشۀ نونهال‌هاي گلداني فندق، توليدشده از دو مبدأ فندقلو (جنگل فندقلوي اردبيل) و مكش (جنگل آق‌اولر گيلان)، با باكتري‌هاي DSM291 Pseudomonas putida،FzB24  Bacillus subtilis و E1 Enterobacter cloacae به‌صورت مجزا و تركيبي مايه‌زني شدند. سپس در آبان 1397، نهال‌هاي يكسالۀ فندق به اراضي زراعي حاشيۀ جنگل فندقلو منتقل شده و با توجه به دو فاكتور يادشده (مايه‌زني، مبدأ بذر) در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار دوازده‌تايي در شرايط ديم كشت شدند. نتايج پس از چهار سال نشان داد كه نهال‌هاي تلقيح‌شدۀ هر دو مبدأ، از لحاظ همۀ صفات بررسي‌شده اندازۀ بزرگ‌تري از نهال‌هاي تلقيح‌نشده داشتند. بزرگ‌ترين اندازۀ متغيرهاي بررسي‌شده به نهال‌هاي مبدأ فندقلو با مايه‌زني تركيبي سه باكتري اختصاص داشت، به‌طوري كه در اين نهال‌ها زنده‌ماني 49.7، رويش قطر يقه 51.1، رويش ارتفاع 60.4، زي‌تودۀ خشك ريشه، ساقه و برگ به‌ترتيب 85.6، 75.1 و 68.2، فتوسنتز 49.9، هدايت روزنه‌اي 58.04، كارايي مصرف آب 121.7 و محتواي كلروفيل 46.8 درصد نسبت به نهال‌هاي مايه‌زني‌نشدۀ مبدأ فندقلو افزايش داشت. در كل نظر به اثر باكتري‌هاي محرك رشد تحت بررسي (به‌ويژه تيمار تركيبي) در بهبود صفات رشد و فيزيولوژي پروونانس‌هاي فندق، تلقيح با باكتري نهال‌هاي فندق در نهالستان اقدامي مفيد براي توفيق نهالكاري‌هاي آن در عرصه خواهد بود.