بررسي سير تحولات و تغييرات سازمان فضايي شهر مشهد

شهر مشهد به عنوان يكي از شهرهاي تاريخي ايران، در قرن 3 هجري قمري در حاشيه روستاي طوس و تابران پديدار گشت. توسعه و گسترش شهر مشهد در طول تاريخ همواره به مركزيت حرم مطهر امام رضا (ع) بوده است. در واقع حرم به عنوان هسته و مركز شهر نقشي تعيين كننده جهت چگونه شكل گيري سازمان فضايي شهر را داشته است. اين پژوهش با ديدگاه كل نگر به شهر از منظر تحولات سازمان فضايي، قصد داشته كه به بررسي تاريخي-تحليلي چگونگي تغييرات شالوده كلي شهر مشهد بپردازد و پيامد هاي آن را در از بين رفتن اجتماع هويت‌مند شهري در اركان سازمان فضايي شامل : مركز، ساختار، محلات و قلمرو شهري، مورد بررسي قرار مي دهد. در نگاه كل نگر، شهر نظامي منسجم از اجزاي مرتبط با هم است كه هر جزء نقشي بر عده داشته و همه در راستاي تحقق هدفي واحد نقش خود را ايفا مي كنند. با توجه به مطالعات كتابخانه اي و بررسي تحولات تحليلي صورت گرفته در پژوهش، به نظر مي رسد تحولات سازمان فضايي شهر مشهد از دوران صفوي تا به امروز، به خصوص در نيم قرن اخير پيامدهاي مخربي مانند از بين رفتن بافت منسجم شهر مشهد در مركز و توسعه لجام گسيخته و بي مرزي در قلمرو شهري را به دنبال داشته است. مداخلاتي كه به‌واسطه طرح هاي توسعه شهري و توسعه مركز مذهبي به مثابه عنصر قدرتمند، موجبات تخريب اجتماع و بافت هويت‌مند ساكنان قديمي مشهد و مهيا كردن آن براي زائر به جاي مجاور شده است.