ارزيابي خطر بهداشتي فلزات در غبار خياباني شهر كرج در سال 1397

زمينه و هدف: در طي دو دهه گذشته، آلودگي هوا به مسئله جدي تبديل شده است كه منجر به انواع پيامد هاي بهداشتي مضر شده است. غبار خياباني تركيب پيچيده اي از آلاينده هاي منابع مختلف است كه مي تواند به عنوان شاخص مناسبي از كيفيت هواي محيط شهري باشد. از اين رو، اين مطالعه با هدف ارزيابي خطر بهداشني فلزات سمي همراه با غبار خياباني و شناسايي منابع انتشار آن ها انجام شد. مواد و روش ها: نمونه هاي غبار از سه منطقه پر تردد برداشت و پس از هضم اسيدي عناصر كلسيم، باريم، كروم، مس، منگنز، نيكل، واناديوم، روي، استرانسيوم، ليتيم، تيتانيوم، سديم، منيزيم، پتاسيم، آهن و آلومينيوم به روش طيف سنجي نشري جفت شده القايي (ICP-OES) و عناصر كادميوم، كبالت، سرب و تنگستن به روش طيف سنجي جرمي جفت شده القايي (ICP-MS) آناليز شدند. يافته ها: نتايج اندازه گيري عناصر در غبار خياباني كرج نشان داد كه در مقايسه با مقادير موجود در پوسته زمين، غلظت (mg/kg) فلزات كادميوم (0/9=X )، روي (479/15=X )، مس (159/37=X ) و سرب (113/57=X ) در سطح بسيار بالا و فلزات نيكل (69/36=X )، كروم (93/96=X )، كبالت (21/06=X )، تنگستن (5/37=X ) و كلسيم (75900=X ) در سطح نسبتا بالا قرار گرفتند. در مقابل غلظت ساير عناصر (باريم، منگنز، واناديوم، استرانسيوم، تيتانيوم، ليتيم، منيزيم، سديم، پتاسيم، آهن و آلومينيوم) در محدوده مقادير پوسته زمين بودند. تحليل خوشه اي نشان داد عناصر كادميوم، سرب، روي، مس، نيكل، كروم، كبالت و كلسيم عمدتا ناشي از فعاليت هاي انساني بودند، در حالي كه، ساير عناصر مطالعه شده مرتبط با منابع طبيعي بودند. بلع ذرات غبار مسير اصلي مواجهه با فلزات سمي براي كودكان و بزرگسالان در كرج بود. شاخص خطر (HI) كمتر از سطح ايمن (1 ) براي كودكان و بزرگسالان اما با مقادير بيشتر براي كودكان بود. در ميان فلزات مطالعه شده، كبالت، كروم و كادميوم بيشترين خطر سرطان زايي را داشتند. نتيجه گيري: نتايج اين مطالعه نشان داد غبار خياباني كرج به شدت آلوده به فلزات سمي است كه تماس بلند مدت با آن مي تواند باعث بروز آثار مضر به ويژه براي كودكان شود. بنابراين پايش مداوم آلاينده هاي فلزي (به ويژه كبالت، كروم و كادميوم) توصيه مي شود.